Pan-African Vocabulary on the Metalanguage of Terminology - Swahili-French-Fulfulde-Lingala-Mandingo-English Vocabulary

Muhtasari wa kiafrika ya lugha maalumu ya jumla ya maneno

Kamusi swahili-kifransa-fulfulde-lingala-mandenge-kingereza

Hesabu ya alfabeti – Muhtasari wa kiafrika ya lugha maalumu ya jumla ya maneno

Uonyesho wa kusafirisha kwa kuingia ku maneno mbalimbali ya kamusi yenye kupangwa kwa utaratibu ya alfabeti.

Kamusi – herufi A Kamusi – herufi B Kamusi – herufi D Kamusi – herufi E Kamusi – herufi F Kamusi – herufi H Kamusi – herufi J Kamusi – herufi K Kamusi – herufi L Kamusi – herufi M Kamusi – herufi N Kamusi – herufi O Kamusi – herufi S Kamusi – herufi T Kamusi – herufi U Kamusi – herufi W

A

akiba ya masubuti (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Sambamba ya maneno yenye kuangalia mambo kawaida walifanya kwa kupatia ufanyaji.
fra banque de données (n.f.)
Ensemble de données relatif à un sujet déterminé et organisé pour être offert en consultation aux utilisateurs. [Source : ISO-1802]
NOTA : Terme et définition normalisés par la CSA International et l'ISO/CEI.
ful faawru duttorɗe (ndu.) [AO – SN]
ful marga kumpite (o.) [AO – SN]
Denndaangal kuutorɗe moƴƴinaaɗe mbele kala jiɗɗo ina waawa ɗe huutoraade.
TESKO : Marga kumpite kalimaaji CTA ina heewi kelme.
lin sandúku ya mambí (nkó.) [AC – CD]
Mambí matálí likambo lyɔ́kɔ́ mapɔnámí mpé mabɔngísámí mpɔ́ ya basáleli.
man dònniya jiginè [AO – ML]
Dònniya mumè min bè sugandi k'a lasagon yòrò kèrènkèrènnen na, bèè bè se k'a lasòrò yòrò min teliya la.
eng data bank
A collection of data related to a given subject and organized in such a way that it can be consulted by users. [Source: ISO-1802]
NOTE: Term and definition standardized by CSA International and ISO/IEC.

alama ya semantiki (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Umoja wa maana ao namna ndogo wanatumia kwa kufanya wazo.
fra trait sémantique (n.m.)
Unité de sens ou propriété minimale qui sert à la représentation d'un concept.
ful ceekol (ngol.) [AO – SN]
Maandel gootel doondingel maanaa kolliroowel goodal konngol.
lin etálisi-ntína (nkó.) [AC – CD]
lin elembo ya botálisi ntína (nkó.) [AC – CD]
Elembo ekɛ́ ya lilimboli ekosunga na botálisi lyɔ́kɔ́ likanisi.
man kòròkise [AO – ML]
man sindikisè [AO – ML]
man taamasyènnin [AO – ML]
man kisènin [AO – ML]
man kolonin [AO – ML]
Sindiju (sindijuku) faamuyali ni pereperelatigèli bè bò miiriya ni hakilina jònjòn kèrènkèrènnen min na.
eng semantic feature
Any one of several minimal characteristics or properties which comprise the meaning of a term.

amri ya cini (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Mgao wa pili ndani ya tayarisho ya mpango ya maneno ao kitu fulani.
fra sous-domaine (n.m.)
Dans un système de classification terminologique, subdivision à l'intérieur d'un domaine de portée plus globale.
ful lowre-fannu (nde.) [AO – SN]
ful nder-bannge (o.) [AO – SN]
Taƴere e nder fannu huuɓtidinde e nder yuɓɓo deggondiral kelmeendi.
TESKO : Kelmeendi ko lowre-fannu e nder fannu ɗemɗiyankaagal.
lin mambí ndámbo (nkó.) [AC – CD]
Yɔ́kɔ́ eténi ya mambí manɛ́nɛ na káti ya milɔngɔ́ mya ndobapɛ́.
man kòlèbolo [AO – ML]
man kòlènin [AO – ML]
Weletògòkodònni la, kòlè (kòlèba) bolow farafaralen don ka bò nyògònna ka kè bolo caman ye, iko jirisun bolow; bolofara kelenkelen bèè ye kòlènin (kòlèbolo) ye.
eng subfield
In a terminological classification system, a subdivision of a field.

amri ya maneno ya pekee (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kitabu ca amri, kwa jumla, ya maneno ya pekee, yatumiwayo kwa kila namna ya kazi au elimu fulani. Mfano : biblia ni amri ya maneno ya pekee yenyi kuongoza maisha ya kila mkristu.
fra précis de terminologie (n.m.)
Ouvrage qui expose brièvement les éléments essentiels de la recherche terminologique et de la gestion des données terminologiques.
ful ɗoworgel golle kelmeendi (ngel.) [AO – SN]
Deftel cifotoongel ko hatojinaa e wiɗto kam e kisnal duttorɗe kelmeendi.
TESKO : Ko dañaa e kelme koo ina waawi muuleede waɗee ɗoworgel golle kelmeendi.
lin búku-ndimbola ya ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Búku boye bozalí kolimbola na bokúsé biténi bisengélámí bya zébi ndobapɛ́ mpé bobáteli mambí ma ndobapɛ́. Ndakisa : búku-ndimbola ya ndopapɛ́ bozalí na ntína enɛ́nɛ mpɔ́ ya botómbwami bwa lokóta.
man ladònniya gafenin [AO – ML]
man kunnafoni gafenin [AO – ML]
Gafenin min bè nyininisiraw jira k'u nyèfò, ka kunnafoni di weletògòdako koladònnenw matarafali ni lasagoli cogow kan.
eng handbook of terminology
A compact reference book giving the essential information on terminological research and terminology management.

arifa (jina) [AC – CD] => wazo (jina) [AC – CD]

arifa ya kimoja (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kawaida ya upekuzi wa maneno yenye kulazimisha neno zote ikusanye ndani ya kadi ya maneno ikuwe ya wazo moja.
fra uninotionnalité (n.f.)
Principe de la recherche terminologique exigeant que toutes les données regroupées sur une fiche terminologique portent sur le même concept.
ful keertingol helmere (ngol.) [AO – SN]
Sarɗi witto kelme naamniiɗo kala geɗe dentinaaɗe e ɗerewol helmere yoo ɗe pa'tu e faamaamuya konngol gootol ngol tan.
lin bomɔ́kɔ́ bwa liyébi (nkó.) [AC – CD]
Mobéko mosengísí te físi yɔ́kɔ́ yɔ́kɔ́ ya ndobapɛ́ ézala bobɛ́lɛ́ na boyébi bɔ́kɔ́ mpé makambo mánso matálí boyébi bɔ́kɔ́ mapésama bobɛ́lɛ́ na físi yɔ́kɔ́. Ndakisa : bomɔ́kɔ́ bwa boyébi bozalí mɔ́kɔ́ wa mibéko mitúyá mya boyékoli ndobapɛ́.
man sindijukelenya [AO – ML]
man sindijukurukelenya [AO – ML]
Sariya min fè, weletògòsèbènnin kònòkow bèè bè sèbèn sindiju kelenpe de kan; a bènnen don, kibaruya fèn o fèn bè weletògò kan, olu bèè lajèlen ka sòrò weletògòsèbènnin kònò.
eng single-concept principle
The principle that a terminology record should deal with one concept only and that all data relating to a given concept should be consolidated on one record.

asili ya tabia1 (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno yenye mbalimbali na ingine.
fra antonyme (n.m.)
Mot de sens contraire à celui d'un autre.
NOTA : « Grand » et « petit » sont des antonymes.
ful luutondirnde (nde.) [AO – SN]
Helmere nde maanaa mum woorondiri e maanaa woɗnde.
TESKO : Dañal e baasal poti e neɗɗo no nguurndam e maayde ni.
lin mosɔ́lɔ́ngɔ́ (nkó.) [AC – CD]
Líloba lizalí lisɔ́lɔ́ngɔ́ lya liloba lisúsu.
BOKÉNGI : -nɛ́nɛ ezalí mosɔ́lɔ́ngɔ́ mwa -kɛ́kɛ.
man kòròkòdonnen [AO – ML]
Weletògò min kòrò kòdonnen don weletògò wèrè ta ma, iko : « jamanjan » ni « suruman »; « ka don » ni « ka bò ».
eng antonym
A word that is opposite in meaning to another.
NOTE: "Good" and "bad" are antonyms.

asili ya tabia2 (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Hali yenye kuonyesha nzuri jengo ya tabia na mambo yenye kuwa cini ya tabia.
fra arbre de domaine (n.m.)
Représentation schématique qui reflète la structure d'un domaine et les relations entre ses sous-domaines.
ful asko fannu (ngo.) [AO – SN]
Natal cifotoongal loowdi fannu e no lowe-fannu njokkondiri e nder mu'en.
lin litongá lya mambí (nkó.) [AC – CD]
Eye ekolakisa na bilembo biténi mambí mpé mikangano mya elɛmbɛtɛnɛ ekolakisa biténi.
man kòlèsun [AO – ML]
man kòlèjuba [AO – ML]
Tigina min bè kòlèbolow (kòlèbolofaraw) mabèncogo nyèfò, k'a jira kòlèbaw ni kòlèninw ni weletògòw saransarannen bè nyògònna cogomin, iko gesedala ka gese ni fale, iko bananbolofara ladegen.
eng subject-field breakdown
The graphical representation, often in the form of a tree diagram, of the component subdivisions of a subject field.

Top of Page

B

badala (yake) (jina) [AC – CD] => sawa1 (jina) [AC – CD]

barabara (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Enye kuwa sawa.
fra correct
Conforme aux règles de la grammaire et à l'usage.
NOTA : Dans TERMIUM®, paramètre de pondération indiquant que le rédacteur a la certitude, à la suite d'une recherche et d'après ses connaissances, que la désignation est utilisée à bon escient par les spécialistes du domaine et qu'elle peut être employée sans restriction pour désigner une notion donnée, compte tenu des particularités énoncées sur la fiche.
ful selli (ɗum.) [AO – SN]
Ko yaadi e sariyaaji haala.
TESKO : Hurum, na « SELLI ».
TESKO : « selli » na holli wonde winduɗo ɗerewol ngol na felliti helmere ndee na huutoraa no haaniri.
lin lámu (lib.) [AC – CD]
Eye elɔngɔ́bání na mibéko mya lokóta mpé ya bolobi malámu.
man bènnen1 [AO – ML]
man tilennen [AO – ML]
Min bè mabèn sariyaw, ni sèbèncogo ni fòcogo nyuman sariyaw bato, k'u matarafa.
JATEMINE : Weletògòdafèbaara la, taamasyèn « BÈNNEN, TILENNEN » sèbènni weletògò nyèfè weletògòsèbènnin kònò, o b'a jira k'a fò ko sèbènbaga dalen don a la tigitigi ko weletògò nin ye weletògò jònjòn lakika ye, ko bèè sònna weletògò nin na, ko fili ni sòsòli tè a la.
eng correct (n.)
Conforming to the rules of grammar and usage.
NOTE: In TERMIUM®, a parameter indicating that the author is certain, based on research and his own knowledge, that the designation is accepted by subject-matter experts and that it can be freely used to designate the concept in question, bearing in mind all the characteristics cited on the record.

Top of Page

D

daftari (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Maneno yenye usawa kulingana na kanuni ya utajo wa jina. Mfano : daftari yenye kuonyesha mambo ya usafi.
fra nomenclature (n.f.)
Liste de termes, symboles et formules désignant les nœuds d'un arbre conceptuel, dressée lors d'une recherche thématique.
ful loowdi (ndi.) [AO – SN]
Doggol kelme, maandon e konngi pirooji pooɓe asko kelme yuɓɓinaango sahaa nde witto fannuuji waɗetee.
TESKO : Kelmeendi hakkunde-leyɗeele-afriknaari ndi wooteeji.
lin lilubola lya nkómbó (nkó.) [AC – CD]
Malobapɛ́, bilembo mpé fomíli ikotálisa bokútani bwa makanisi o ntéi ya mambí myɔ́kɔ́. Ndakisa : lilubola lya nkómbó litálí bokɔ́lɔ́ngɔ́nú bwa nzóto.
man tògòdafèsèbèn [AO – ML]
man weletògòdafèsèbèn [AO – ML]
man tògòdakulu [AO – ML]
Weletògò kulu sigilen ka kè bakuruba kelen ye, dònniya sira ni sariya dantigèlenw hukumu kònò.
eng base list
eng nomenclature
A list of terms, symbols and formulas designating the nodes of a concept diagram, established for the purpose of researching the terminology of a given subject field.

daftari ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Fasi inaandikwa mambo ya maneno.
UTEZAMO : Vyombo vya maneno, mfano, kadi ya maneno, msamiati, muhtasari.
fra répertoire terminologique (n.m.)
Répertoire qui regroupe les produits terminologiques.
NOTA Les produits terminologiques sont, par exemple, une fiche terminologique, un lexique, un vocabulaire, etc.
ful doggol kalimaaje (ngol.) [AO – SN]
Winndannde rentinnde golle keewɗe paatuɗe e doggi kelme.
Golle ɗee ina mbaawi wonde ɗerewol, kelmeendi, kelmeeri ekn.
lin nkóndo ya ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Nkóndo esangísí bikela bínsɔ bya ndobapɛ́.
BOKÉNGI : Ndakisa ya bikela bya ndobapɛ́ izalí: físi ya ndobapɛ́, maloba, ndoba-zébi, bóngó na bóngó.
man weletògòkodafèsèbèn [AO – ML]
Weletògòkodònni sèbèn caman lajèlen (faralen) nyògònfè (nyògòn kan).
JATEMINE : Weletògòkodònni sèbèn suguya ka ca, iko : weletògòsèbènnin, weletògògafenin, danyègafenin, a n'a nyògònnaw.
eng terminological inventory
A body of terminological products.
NOTE: Terminological products are, for example, a terminology record, a vocabulary, a glossary, etc.

Top of Page

E

elezo (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa kivumishi (jina) [AC – CD]
Neno liongezalo maana ya tendo. Neno linaloezea hali ya kitu au jambo katika sentensi.
fra adjectif (n.m.)
Mot qui peut être adjoint directement (épithète) ou indirectement (attribut) au substantif avec lequel il s'accorde, pour le qualifier ou le déterminer.
NOTA : Dans TERMIUM®, paramètre utilisé pour distinguer une désignation à valeur adjectivale d'un homographe de nature grammaticale différente, par exemple « rapide ».
ful sifaa (o.) [AO – SN]
Kalimawol baawngol ɓeydireede yeeso walla caggal innde mbele ina sifoo mbaadi mayre, ngonka mayre walla goobu mayre.
TESKO : Nder konngol « nagge saaje, wuule, woɗeewe » kelme (kalimaaji) « saaje », « wuule » e « woɗeewe » ɗee tati fof ko sifaaji innde « nagge » ndee.
lin libakema (nkó.) [AC – CD]
lin likonzami (nkó.) [AC – CD]
Liloba likokí kolanda mbala yɔ́kɔ́ liloba lisúsu tǒ koyâ sima ya mɔ́kɔ́ makelelo mpɔ́ na kolimbola ezalela. Nkómbó eye etíyamaka pɛnɛ na nkómbo esúsu mpɔ́ ébóngola, ébakisa ntína tǒ ndimbola, loléngé, ezalela ya likelelo.
BOKÉNGI : Makonzami-loléngé mazalí maloba mabakémélí nkómbó mpɔ̂ na kolimbola loléngé la yangó mpé makwéí libandi lya nkómbó êná.
BOKÉNGI : Na káti ya físi ndobapɛ́ ekokomama na bokúsé LIBAKEMA tǒ LIKONZAMI.
man mankutulan [AO – ML]
man faranfasilan [AO – ML]
Fòsen kònò, danyè min bè tugu danyè wèrè (tògò) kò k'a faranfasiya, k'a mankutu; danyè mankutulan bè tugu danyè mankutulen (tògò) kò, walima ka tugu a kò ni kamankutulan (ka/man) ye; ni danyè mankutulen ka ca, caya taamaseere (w) bè sèbèn ka nòrò danyè mankutulan dòròn de la. Misali : mangoro « belebeleba », mangoro « ka bon »; mangoro « man bon », mangoro « belebelebaw ».
eng adjective
A word that modifies a noun and indicates a quality or attribute of the thing named.
NOTE: In TERMIUM®, a parameter used to distinguish a designation used as an adjective from a homograph belonging to another grammatical category, for example, "fast."

elimu ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Masomo yenye kuangalia mambo ya lugha kipande cenye kuangalia mambo ya lugha.
fra lexicologie (n.f.)
Branche de la linguistique qui étudie les propriétés des unités de signification et des unités fonctionnelles d'une langue.
ful kelmeendal (ngal.) [AO – SN]
Bannge e ɗemɗiyaŋkaagal bittoowo ko faati e maanaaji e no ɗemngal yuɓɓinirtee.
lin elobela (nkó.) [AC – CD]
Eténi ya zébi-nkóta ekoyékolaka loléngé la malobela ma lokóta.
man danyèkodònni [AO – ML]
Kankodònni bolofara min bè danyèw n'u cogoyaw kalan, k'u nyefò.
eng lexicology
The branch of linguistics that studies the lexical components of a language.

enyi kufaa (kivumishi) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Enyi kutayarisha, kupatana neon yenyi kueneya.
fra pertinent
Qui convient exactement à la notion étudiée.
NOTA : Lorsqu'il consigne une justification, le rédacteur de la fiche doit être en mesure non seulement de comprendre la signification du terme, mais aussi de savoir comment employer ce terme dans une phrase. Ce qui importe c'est de transmettre à l'usager tous les renseignements pertinents dont on dispose sur la notion et sur l'emploi des termes.
ful haani (ɗum.) [AO – SN]
Na hawrondiri tigi e ko toɗɗaa koo.
lin penzápenzá (lib.) [AC – CD]
Eye elɔngɔ́bání.
man bènnen2 [AO – ML]
man jònjòn [AO – ML]
Ninw bè fò weletògò ma, min bènnen don tigitigi sindiju ma.
eng relevant
Pertinent or applicable to the studied concept.
NOTE: When providing a textual support, the author of the record must always consider the users and their needs. The user must be able to understand not only the meaning of the designation but also how to use the designation in a sentence. All relevant information available about the concept and the use of designations must be conveyed, regardless of the type of textual support.

enzi la kazi (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa fani la kazi (jina) [AC – CD]
Pahali unapozoeza kufanya kazi ya hukumu.
fra domaine d'emploi (n.m.)
fra domaine (n.m.)
Sphère de l'activité humaine fortement délimitée thématiquement.
NOTA : Le choix du domaine est en fonction des résultats de la recherche et il s'appuie habituellement sur les justifications consignées sur la fiche terminologique.
ful fannu (o.) [AO – SN]
ful bannge (o.) [AO – SN]
Senngo e golle keeriiɗe ɗo neɗɗo huutortoo helmere.
TESKO : Suɓo fannu fawii ko e keɓe ɗe witto feññini e ɗerewol helmere.
lin mambí ma bosáleli (nkó.) [AC – CD]
Yɔ̌kɔ́ mosálá mwa bato moye mpɔ̂ eyébáni mpé ekátámí ndelo mpenzá mpenzá.
man kòlè [AO – ML]
man kòlèba [AO – ML]
Baarada ni baara kèrènkèrènnenw, minw kuntilenna n'u bolofaraw dantigèlen don.
JATEMINE : Somògòya ni balemaya la, denbayaw ni duw ni dudenw sirilen bè nyògònna cogomin, weletògòw ni kòlèbolow fana sirilen bè nyògònna ten kòlèba kònò.
eng subject field
eng field (n.)
The carefully delineated sphere of human activity in which vocabulary research is carried out.
NOTE: The choice of field is determined by the research findings and substantiated, wherever possible, by the textual support provided on the terminology record.

Top of Page

F

fani la kazi (jina) [AC – CD] => enzi la kazi (jina) [AC – CD]

fundi la maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Sambamba ya kazi yenye kuangalia maneno inatolewa na upambuo, utayarisho na uonyesho wa maneno yenye kuangalia tabia ya maarifa peke yake ao kazi ya watu.
fra terminographie (n.f.)
Ensemble des activités terminologiques qui comportent le dépouillement, la systématisation et la présentation des termes relatifs à un domaine de connaissance particulier ou à une activité humaine.
ful kelmiyankaagal (ngal.) [AO – SN]
Denndaangal golle kalimaawal tuggi e hiño kelme haa e ceeditindagol haa nde ɗe ceegaa e nder fannu ganndal keeriiɗo walla fannu paatuɗo e gollal aadee.
lin nkomálámu-ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Lisangá lya misálá mya ndobapɛ́ miye: bokakoli, bobongisi mpé botálisi malobapɛ́ maye matálí mambí myɔ́kɔ́ tǒ mosálá mɔ́kɔ́ mwa bato.
man weletògòsèbènkodònni [AO – ML]
Baara kuru min bè kè weletògòko la, ka dònnibolofara dò danyè kòlèw sègèsègè, ka weletògòw woloma, k'u sugandi, k'u sèbèn.
eng terminography
The recording and presentation of terminological data, principally in print and electronic media.

Top of Page

H

hakika ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Habari ya maneno yenye kutolea msomaji mambo ya neno kwa wazo yake pekee ao kwa utumizi wa uito.
fra justification textuelle (n.f.)
Information textuelle qui renseigne l'utilisateur d'une base de données sur un concept spécialisé ou sur l'usage de ses désignations.
ful humpitorde (nde.) [AO – SN]
Winndannde tinndinoore kuutortooɗo faawru duttorɗe e helmere heeriinde walla e hol e fannuuji nde huutortee.
lin komá-lilímboli (nkó.) [AC – CD]
lin komá-liyébisi (nkó.) [AC – CD]
Liyébisi likotálisa likanisi síkísíkí tǒ esáleli ya lyangó na basáleli ba myɔ́kɔ́ mambí.
man kunnafoni masala [AO – ML]
Sèbèn min bè makotigiw ladònniya dònniya jiginè kan, ani sindijuw (sindijukuruw) jòyòrò ni nyèci kan.
eng textual support
A statement that provides the user of a terminological product with information about a specialized concept or about the usage of the terms designating the concept.

Top of Page

J

jambo muhimu (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Hoja ya kuonyesha wazi, alama, asili na uwezo wa neno ndani ya kadi.
fra paramètre (n.m.)
Donnée précisant la nature, l'usage, la provenance et la portée d'un terme en vedette sur une fiche.
NOTA : Les paramètres peuvent être terminologiques ou techniques. Les premiers caractérisent l'usage ou le sens d'une vedette; ce sont les marques d'usage, les indicatifs de grammaire et les cotes de pondération. Les seconds indiquent simplement le statut de la vedette (par exemple, normalisé, uniformisé).
ful maanditorgal (ngal.) [AO – SN]
ful muybinirɗum (ɗum.) [AO – SN]
Kumpital feññinoowal no ɗerewol helmere winndirtee : fannu, nafoore, iwdi e tolno naatirde yummaare.
TESKO : E wiɗto helmere « Iwdiiji » hollata ko ka helmere ndee ƴoogaa.
lin liwútá (nkó.) [AC – CD]
Mambí makolakisa ezalela, loléngé mpé esálele ya lyɔ̌kɔ́ likambo na káti ya físi.
man lahalayada [AO – ML]
man halalaya taamaseere [AO – ML]
man koladòndaw [AO – ML]
Hakilina ni kunnafoni minw bè sèbèn weletògò suguya, nyèci ni bòyòrò kan, weletògòsèbènnin kònò.
JATEMINE : Lahalayadaw (halalaya taamaseerew) bè se ka kè weletògòkosiraw ye, iko : weletògò nyèci, kòrò ni mabèn; u bè se ka kè weletògò jòyòrò ye, iko : bènnen, ladilen.
eng parameter
Any of the data elements entered on a terminology record to qualify the usage or status of a term.
NOTE: Parameters can be either terminological or technical. Terminological parameters indicate the use or meaning of a designation; this includes usage, points of grammar and acceptability rating. Technical parameters indicate the status of a designation (e.g. standardized, officially approved).

jambo ya kuangalia (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa kutumizi (jina) [AC – CD]
Kuangalia kitu juu ya kukiyuwa mzuri kuwa na hamu ya kuyuwa kitu kwa kuangalia.
fra observation (n.f.)
Dans une fiche terminologique, type de justification textuelle qui renseigne sur les particularités d'un concept sans le définir ou sur l'emploi d'un terme sans nécessairement l'attester.
ful tasko (ngo.) [AO – SN]
ful tesko (ngo.) [AO – SN]
ful taykagol (ngol.) [AO – SN]
E nder ɗerewol helmere, winndannde famminoore kumpite gonɗe e helmere.
lin lilɛmbɛtɛli (nkó.) [AC – CD]
Loléngé la kolimbola mokanda na nzelá ya físi ya lilobapɛ́ likolakisa bozali bwa likanisi lyɔ́kɔ́ tángo na botɔngɔli ntína tǒ misálá mya liloba lyɔ́kɔ́.
BOKÉNGI : na káti ya físi ndobapɛ́ ekokomama na bokúsé LEMB.
man nyèfòli [AO – ML]
man jatemine [AO – ML]
Hakilina ni kunnafoni minw bè di weletògò kan weletògòsèbènnin kònò, walasa k'a lakodònni ni faamuyali dafa, a kòrò, nyèci, fòcogo ani sèbèncogo la.
eng observation
A type of textual support on a terminology record that comments on or clarifies a concept or the use of a term.

jina (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Jumoja wa maneno wenye kutolea arifa kwa hayo pekee na ina yenye kuonyesha sura, umbo. Mazingira : jina la mtu, kitu, nyama.
fra nom (n.m.)
Unité lexicale qui désigne une notion par elle-même et qui assure, dans la proposition, des fonctions syntaxiques spécifiques.
NOTA : Dans TERMIUM®, paramètre utilisé pour distinguer une désignation à valeur nominale d'un homographe de nature grammaticale différente. Par exemple, « variable » (nom et adjectif).
ful innde (nde.) [AO – SN]
Helmere innorteende huunde, maa tagaaɗo teeŋtinaaɗo tawa ande jogii nafooje keeriiɗe e nder konngol ngol.
lin nkómbó (nkó.) [AC – CD]
Liloba likotálisa liyébi lyɔ́kɔ́ mpé lizalí na misálá na káti ya lisakola. Lisangá lya mingóngó, mileli mpé milelisi miye mizalí na ntína mpé mikokí kobéngama mpé kobima na maloba. Nkómbó ezalí liloba likoyébisa moto, nyama, elɔ́kɔ tǒ mpɔ̂.
BOKÉNGI : Na káti ya físi ndobapɛ́ ekokomama na bokúsé NKO tǒ NKÓ.
man tògò [AO – ML]
Danyè min bè mògò, bagan walima fèn dò kofò, ni jòyòrò ni nyèci jònjòn kèrènkèrènnen b'a la fòsen kònò.
JATEMINE : Weletògòkodònni baara la, « tògò » bè sèbèn weletògò kèrèfè, walasa k'a faranfasiya ka bò weletògò sugaya wèrè la, a ni min sèbèn cogo ye kelen ye kasòrò u kòrò n'u nyèci tè kelen ye, iko : « sèbè » (tògò) – « sèbè » (sèmèntiyalan).
eng noun
The part of speech used to name or identify a person, place, thing, quality or action.
NOTE: In TERMIUM®, a parameter used to distinguish a designation used as a noun from a homograph belonging to another grammatical category. For example, "variable" (noun and adjective).

jina la umoja (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Namna ya kuita mtu na jina ya umoja ya udanganyo yenye kuacana na ya kweli kwa wazo katika ngisi na upekee sababu ya ukosefu wa matumizi ya kweli, vile vile.
fra pseudosynonyme (n.m.)
fra faux synonyme (n.m.)
Désignation attribuée de manière fautive à un concept par confusion entre un générique et un spécifique, par méconnaissance de l'usage propre, etc.
NOTA : Par exemple, « virus de l'an 2000 » au lieu de « bogue de l'an 2000 ».
ful fuujorde (nde.) [AO – SN]
Noddirgol helmere innde woɗnde nde wonaa innde mum, helmere saakiinde huutoree ɗo helmere heeriinde fotnoo huutoreede, fof noon tawa ko e juumre.
TESKO : Soggirde puccu « ari » tawa fotnoo wi'de ko « uri ».
lin mowúlani wa lokutá (nkó.) [AC – CD]
Bopési nkómbó na loléngé la mabé zambí na bozángi bososoli mpé boyébi ntína mpé misálá mya elɔ́kɔ.
man kòrònyògònma lakolon [AO – ML]
man kòrònyògònma fu [AO – ML]
Weletògò min bè da sindiju (sindijukuru) la kasòrò u bènnen tè, kasòrò u tè taa ni nyògòn ye; weletògò min bènnen tè sindiju (sindijukuru) ma, k'a sababu kè kunnafili ni dònnibaliya ye.
eng pseudo-synonym
eng false synonym
A designation incorrectly used for a given concept as a result of misunderstanding correct usage, confusion between a generic and a specific, etc.
NOTE: For example, "Y2K virus" instead of "Y2K bug."

jina sawa (jina) [AC – CD] => majina (jina) [AC – CD]

jinsi ingine (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno ambayo uandiko na sarufi inaacana kidogo na neno ingine ya lugha moja yenye kutolea arifa moja.
fra variante (n.f.)
Terme dont la graphie ou la forme syntaxique ne diffère que légèrement de celle d'un autre terme de la même langue désignant la même notion.
NOTA : Par exemple, « clé » et « clef » (variantes orthographiques); « agent d'extinction » et « agent extincteur » (variantes syntaxiques).
ful lomto (ngol.) [AO – SN]
Helmere nde binndol mum walla wowlaango mum seerti seeɗa e woɗnde, tawa noon ko ɗe firo wooto e nder fannu.
TESKO : « Nyaamude » ko lomto « ñaamde » e binndol. « Wuro » ko lomto « saare » e firo.
lin lipása (nkó.) [AC – CD]
Liloba liye komá tǒ ezalela ya esakola ekɛsɛ́ní míngí tɛ̂ na liloba lisúsu na káti ya lokóta lɔ́kɔ́ lozalí kotálisa sé likambo lyɔ́kɔ. Ndakisa : « kotíya » mpé « kotía » ezalí mapása na bokomi.
man mayèlèma [AO – ML]
Weletògò min, n'a sèbèncogo ni weletògò wèrè sèbèncogo bòlen don nyògònfè dòni dòròn; kasòrò u kòrò ye kelen ye; weletògò fila kòrò ye kelen ye, u sèbèncogo man jan nygònna.
eng variant (n.)
A term whose spelling or syntactic form differs only slightly from that of another term in the same language designating the same concept.
NOTE: For example, "colour additive" versus "color additive" (spelling variants); "competency certificate" versus "certificate of competency" (syntactic variants).

jumla la maneno ya pekee (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Ufundi wa kawaida fulani ya utoleo wa maarifa yenye tabia ya watu mbalimbali, kwa njia ya mcango na utafutio wa maneno ya kawaida yenye kumpatia mtumishi muhtasari wa tabia pekee.
fra terminologie (n.f.)
Étude systématique de la dénomination des notions appartenant aux divers secteurs de l'activité humaine, au moyen de la collecte et de l'analyse des termes en contexte et qui a pour but de fournir à l'usager le vocabulaire propre à un domaine.
ful kalimaawal (ngal.) [AO – SN]
Doggol kelme anndinaaɗe, firaa, facciraa (fensitaa) fii faamingol golle aadee.
lin ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Zébi ya bopési nkómbó na mambí ndéngé na ndéngé ma misálá mya bato, na nzelá ya bokɔngɔli mpé bokákoli maloba na nzíngánzíngá ya mangó. Ndobapɛ́ ezalí na ntína ya kopésa na basáleli ndoba zébi ya mambí mɔ́kɔ́.
man weletògòkodònni [AO – ML]
Dònniyasira min bè hadamaden ka baarada kòlèw ni haju ni kunkankow kalan k'u sènsèn, ka weletògò nyini ka da kòlè kelenkelenna bèè sidindiju (sindikuru) kelenkelenna bèè la; weletògòdònni bè weletògò bènnen nyini fènw, nimaw ni nintanw, sindiju la.
eng terminology
The systematic study of the labelling or designating of concepts particular to one or more subject fields, through research and analysis of terms in context, for the purpose of documenting and promoting correct usage.

Top of Page

K

kadi ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Barua ya kukaribisha yenye karamu au sherehe ndani ya karatasi mbalimbali yenye maandiko yanayoshuhudisha jambo au yenye kuangalia mawazo ya kitu fulani.
fra fiche terminologique (n.f.)
Modèle de présentation des données qui regroupe en divers champs tous les renseignements disponibles relatifs à un concept spécialisé.
ful ɗerewol (ngol.) [AO – SN]
ful ɗerol (ngol.) [AO – SN]
Kumpite maandinaaɗe e winndannde helmere.
lin físi ya ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Lisangá lya makambo ma lilobapɛ́ matálí elɔ́kɔ yɔ́kɔ́.
man weletògòsèbènnin [AO – ML]
Dònniya mumè min sèbènnen bè weletògò kan weletògòsèbènnin kònò.
eng terminology record
A medium for recording, in a structured set of fields, the terminological data for a specialized concept.

kamusi ndogo (jina) [AC – CD] => msamiati (jina) [AC – CD]

karibu la umoja (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno isiyo kupatana ao isiyo kubadilirisha na ingine ndani ya kila jamaa ya maneno ya lugha hata inatolea wazo moja ambayo utumizi haitikwe ndani ya upashaji.
fra quasi-synonyme (n.m.)
fra synonyme partiel (n.m.)
Terme qui n'est pas interchangeable avec un autre dans tous les contextes d'une langue quoique désignant le même concept, et dont l'emploi est limité à certaines situations de communication.
NOTA : Par exemple, « coryza » et « rhume de cerveau » sont des quasi-synonymes.
ful ɗeɓa-nanndu-firo (nde.) [AO – SN]
Helmere nde waylondirtaa e woɗnde e nder fannuuji ɗemngal kala hay so tawii firo majje ko wooto, huutorteende tan e lelngo konngol wooto.
TESKO : Helmere « maɓɓo » e « durmo » ko ɗeɓa-nanndu-firooji.
lin mowúlani-ndámbo (nkó.) [AC – CD]
Lilobapɛ́ lizalí na lilimboli ndéngé yɔ́kɔ́ na lisúsu kasi makokí kosɔmbitinyama tɛ̂ mpé makokí kokɔ́tɔ ǒ masoló mánsɔ tɛ̂ .
man kòrònyògònma bònfè [AO – ML]
man kòrònyògonma bòsòn [AO – ML]
Weletògò min tè se ka weletògò wèrè mafalen lamini bèè la, hali n'a y'a sòrò u jèlen bè sindiju kelen na; weletògò fila ninw bè nyògòn jòyòrò fa lamini dòw la fòsen kònò, u tè nyògòn jòyòrò fa lamini dòw la fòsen kònò.
eng quasi-synonym
eng partial synonym
eng near synonym
A term that designates the same concept as another, but which is not interchangeable with the other term in all contexts as its use is limited to certain communication situations.
NOTE: For example, "bomb" and "explosion" are quasi-synonyms.

kazi ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Sambamba ya kazi ya kuainisha maarifa na uumbaji wa vyombo vyote vinaangalia mambo ya maandiko ya masubuti ya maneno kulingana na kawaida ya kazi.
fra travail terminologique (n.m.)
Ensemble des activités qui comportent la désignation des notions et la création de systèmes notionnels ainsi que l'enregistrement et la présentation des données terminologiques selon les principes et méthodes établis.
ful golle kalimaawal (ɗe.) [AO – SN]
Denndaangal ko golletee, gila cuɓagol kelme haa e darnugol cañu majje haa e binnditagol kam e kollirgol duttorɗe kelmeendi, tawa fof fawaa ko e sarɗiiji lelnaaɗi ɗii.
lin mosálá mwa ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Lisangá lya maye matálí boponi mpé bokeli mayébi mpé bokomi na botálisi ndobapɛ́ ɛ́ngɛ́bɛ́nɛ́ na mitíndo mindimámí.
man weletògòkobaaraw [AO – ML]
Baara kuru min nyèsinnen bè sindiju ni weletògò nyènyinini ma, ka sindijuw saransaranni ni weletògòkodònnenw nyèfò, k'u labèn seko ni dònko hukumu kònò.
eng terminology work
The set of activities that involve concept designation and the creation of concept systems as well as the recording and presentation of terminological data in accordance with established principles and methods.

kielezi (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa ongenzo (jina) [AC – CD]
Neno isiyogeuka inapashwa kupatana na tendo, na elezo na kihusishi ao kwa mungine kwa kuwongeza ukadiri.
fra adverbe (n.m.)
Mot invariable qui peut être rapporté à un verbe, à un adjectif, à une préposition ou à un autre adverbe, pour ajouter une détermination.
NOTA : Dans TERMIUM®, paramètre utilisé pour distinguer une désignation à valeur adverbiale d'un homographe de nature grammaticale différente, par exemple « vite ».
ful teeŋtinirde (nde.) [AO – SN]
Helmere tabitnde mdaadi tiiɗtinoore firo baɗal, sifaa, innde walla teeŋtinirde wonnde.
TESKO : Ñiiri ndii na wuli sanne. « sanne » ko teeŋtinirde kaaɗtudi no ñiirii ndi wayi ni.
lin litɛ́mɛ́lɛ (nkó.) [AC – CD]
Liloba likobóngwanaka tɛ̂ mpé likolakisaka loléngé, esíká, ntángo, motángo…
BOKÉNGI : « áwa » ezalí litɛ́mɛ́lɛ ekolakisa esíká mpé ntángo.
man sèmèntiyalan [AO – ML]
Fòsen kònò, danyè mayèlèmabali min bè danyè wèrè (wale, mankutulan…) kòrò n'a nyèci sèmèntiya; n'a ni wale bè taama, a bè se ka bila o kòfè walima o nyèfè; n'a ni mankutulan bè taama, a bè tugu o kò. Misali : Baara banna « pewu », baara « dònidòni » kèra, baara kèra « kosèbè », dloki finman « mònimòni », fugula blenman « coricori ».
eng adverb
An invariable word that modifies a verb, an adjective, another adverb, a preposition, a phrase, a clause or a sentence, and that expresses some relation of manner or quality, place, time, degree, number, cause, opposition, affirmation or denial.
NOTE: In TERMIUM®, a parameter used to distinguish an entry used as an adverb from a homograph belonging to another grammatical category, for example, "fast."

kingilio (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Uandiko wa kwanza waliotia mbele ya kila meneno ndani ya kamusi.
fra entrée (n.f.)
Terme figurant en tête d'un article terminologique (dans un répertoire). [Source : ISO-1087]
NOTA : Les principaux types d'entrées apparaissant en vedette sur la fiche sont, par exemple, les termes privilégiés, leurs synonymes y compris leurs abréviations et leurs variantes orthographiques ou syntaxiques.
ful naatirde1 (nde.) [AO – SN]
Helmere ardinteende so winndannde kelmeendi ina yuɓɓinee e nder doggol kelme.
TESKO : Kelmeendi hakkunde-leyɗeele-afriknaari wonande laabi kuutorteeɗi e cuuɗi sarɗiiji.
lin likɔ́ti (nkó.) [AC – CD]
Liloba litíyámí o libandeli liloba lyɔ́kɔ́ lyɔ́kɔ́ ya búku ya maloba ma lokóta.
man weletògò talen [AO – ML]
man weletògò sugandilen [AO – ML]
Weletògò min bè ta ka sèbèn, k'a nyèfò weletògòsèbènnin kònò.
eng vocabulary entry
A lexical item placed at the beginning of an entry in a lexical collection.
NOTE: The main kinds of entries appearing on the record are, for example, the preferred terms, their synonyms including their abbreviations and their spelling or syntactic variants.

kiongozi ca kawaida (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Dalili yenye kuonyesha kanuni na njia ya kufuata nyenye tabia yake pekee kwa kupata matokeo wanatafuta.
fra guide méthodologique (n.m.)
Document qui présente de façon systématique les règles, les politiques et les normes à respecter à l'intérieur d'une discipline pour atteindre un résultat visé.
NOTA : Le guide méthodologique du Projet sur les Droits d'Auteur et l'Accès au Savoir en Afrique (D2ASA) est le fruit du travail de collaboration entrepris par les membres du réseau D2ASA. Il offre un cadre général pour la recherche et les activités du projet. [Source : D2ASA]
ful ɗowirde njuɓɓudi (nde.) [AO – SN]
Deftere sarɗiiji deweteeɗi e nder fannu.
TESKO : « TERMIUM® » faamotaako so ɗowirde njuɓɓudi mum alaa.
lin meko-mokambi (nkó.) [AC – CD]
Mokandá mokolakisa na molɔngɔ́ mibéko, nzelá mpé mitíndo ya botósi o ntéi ya myɔ́kɔ́ mambí mpɔ́ na kokóma na bozwi boye bazalí koluka.
man bilasiralida gafenin [AO – ML]
Sèbèn min bè sariya labatotaw, sira bènnenw ni ladilikanw nyèfò kalan ni dònniya dò kan, walasa ka kalandenw ni makotigiw lafaamuya.
JATEMINE : Sèbènbaga ye weletògò nin ta k'a jira mandenkanmènnaw ni kankodònnaw la, walasa u k'u hakili jagabò a kan, k'a mafilè n'a bè bèn.
eng methodology guide
A document containing policies, standards and procedures to be followed to achieve certain results.
NOTE: The African Copyright and Access to Knowledge (ACA2K) network has just finalized its Methodology Guide, which is a roadmap for the project's research and policy engagement between now and early 2010. [Source: ACA2K]

kipande ca neno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kipande ca lazima cenyi kukamilisha maana katika neno.
fra morphème (n.m.)
La plus petite unité significative dans un énoncé.
ful maandingel (ngel.) [AO – SN]
Taƴere helmere ɓurnde famɗude tawa ande jogii maanaa.
TESKO : E nder kosam ina wadi maandingel -kos e maandingel -am.
lin mofɛ́mi (nkó.) [AC – CD]
Eténi ekɛ́ o ntéi ya liloba eye ézalí na lilimboli. Ndakisa : mo- ezali mofɛ́mi.
man kumaden [AO – ML]
man danyènin [AO – ML]
man kolosigiden [AO – ML]
Kumaden misènnin kòròma minw sigilen bè mankankoloma kan, n'u soginsoginnen bè danyè bange (a nyògònna dòw filè kònkòliw kònò danyè ninw fè : kan – kan(w); so – so(w); (la)se; dòkòtòrò(ba) (bè) furakè(li) (la)).
eng morpheme
The smallest meaningful unit in a statement.

kivumishi (jina) [AC – CD] => elezo (jina) [AC – CD]

kundi la sarufi (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kundi ao kategoria ao aina ambayo vipindi vyake vinaweza kubadilisha ao kugeuza sehemu za maneno (usemi, maongenzi). Mazingira : Kundi la sarufi katika lugha la kiswahili ina vifaa vitano : ginsi, idadi, nafsi, wakati na ada ao jinsi.
fra catégorie grammaticale (n.f.)
Catégorie dont les membres modifient les parties du discours.
NOTA : En français, les catégories grammaticales sont le genre, le nombre, la personne, le temps et le mode.
ful fedde celluka (nde.) [AO – SN]
ful fedde nahwu (nde.) [AO – SN]
Terɗe ɗe heen gootal fof ina waawa waylude no konngol ngol soñorii ni.
TESKO : Fedde nahwu na wona: inde, baɗal, ɗuuɗal / teelal, lomto innde, sifaa, teeŋtinirɗun…
lin loléngé meko-kóta (nkó.) [AC – CD]
lin kóndo ya liloba (nkó.) [AC – CD]
Loléngé la biténi bikobóngola maloba ndéngé.
BOKÉNGI : Meko-kóta mizalí na lingála motángo, persona, ntángo mpé ezalela.
man mabèndafèsèrè [AO – ML]
man mabèndabolo [AO – ML]
JATEMINE : Mabèn sariyasira ni kuntilenna (cèman/musoman, hakè, jòn, waati, wale latigè siraw…) minw bè mayèlèma don danyèw sèbèncògo la (tògò, wale, nònabila, mankutulan…) fòsen kònò.
eng grammatical category
A category of features that share a common set of grammatical properties.
NOTE: In English, grammatical categories include number, gender, definiteness, case, person, tense, mood and aspect.

kusabitisha (tendo) [AC – CD] => kusahihisha (tendo) [AC – CD]

kusahihisha (tendo) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa kusabitisha (tendo) [AC – CD]
Kusahihisha nyuma ya mashindano kadi inaitikwa kwa tabia yenye kutangazwa.
fra valider
Confirmer par un examen que la fiche satisfait à des exigences préétablies.
ful jaɓaande (nde.) [AO – SN]
Helmere nde fof en kawri yoo huutore.
lin kondima (like.) [AC – CD]
lin kolɔngɔbanisa (like.) [AC – CD]
Koloba sima ya botáli o nzelá ya masíni te elɔngɔ́bání.
man ka yamaruya di [AO – ML]
man k'a yamaruya [AO – ML]
man k'a sèmèntiya [AO – ML]
Ka weletògòsèbènnin sègèsègè k'a mafilè n'a sèbèncogo ni labèncogoo bènnen don sariya ni dònniya siraw la.
eng validate
To check and ensure that a terminology record respects the pre-established rules.

kutumizi (jina) [AC – CD] => jambo ya kuangalia (jina) [AC – CD]

Top of Page

L

lugha maalumu (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kipande ca lugha cenye kuwa na neno pekee cenye kuruhusu maneno ya lugha wanafasiri. Mfano : hii ni lugha maalumu.
fra métalangue (n.f.)
fra métalangage (n.m.)
Partie de la langue composée d'un lexique spécialisé qui permet de décrire ou produire un discours sur la langue analysée.
ful cilirgal (ngal.) [AO – SN]
ful kuutorogal (ngal.) [AO – SN]
Fannu e ɗemngal baɗoowo doggol kelme keeringol kuutoroteengol fii sifaade walla yuɓɓinde winndannde e ɗemngal bittangal ngal.
TESKO : Cilirgal « Debbo e ɓamtaare » ko kelme cifotooɗe rafiiji, baɗɗiiɗi e jojjanɗe rewɓe e nder renndo.
TESKO : Cilirgal ɗemngal kaalateengal ko kelmeendi keeriindi (golloowo, gollal, baaymaanaawal, ekn.).
lin ndimbola-lokóta (nkó.) [AC – CD]
Maloba síkísíkí mpɔ́ ya kolimbola mpé kokákola lokóta. Ndakisa : likelelo lizalí lyɔ́kɔ́ lilobapɛ́ ya lokóta ndimbola la lingála.
man kanmabènkan [AO – ML]
man kanlabènkan [AO – ML]
man kanmakan [AO – ML]
man kankankan [AO – ML]
Kan kèrènkèrènnen labènnen kankodònnaw fè, iko danyè ninw : tògò, mankutulan, wale, mankankoloma…,walasa ka kan sègèsègè, k'a sèbèn, k'a kalan ni kan yèrèwolokan ye.
eng metalanguage
A language used to describe or analyze language (the object language).

Top of Page

M

maana (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa ufafanusi (jina) [AC – CD]
Maelezo yanayoandikwa ndani ya kamusi yanatolea sambamba mbalimbali ya namna.
fra définition (n.f.)
Formule lexicographique qui énonce les traits sémantiques distinctifs d'un concept.
ful anndinoore (nde.) [AO – SN]
ful tinndino (ngo.) [AO – SN]
Konngol cifotoongol e ko laaɓi, mbaadi ko wonaa e yewteede fii mum koo.
lin lilimboli (nkó.) [AC – CD]
lin boyébisi nyɛ̂ (nkó.) [AC – CD]
Maloba maye makolakisa mpé makokɛsɛnisa ntína ya likambo.
BOKÉNGI : Na káti ya físi ndobapɛ́ ekokomama na bokúsé LIMB.
man pereperelatigèli [AO – ML]
Fòsen, kumasen min bè weletògò sindiju (sindijukuru) taamasyèn danfaralanw bèè nyèfò weletògòsèbènnin kònò, k'a jira weletògò ni weletògò wèrè minw sirilen bè nyògònna.
eng definition
A dictionary-style statement that describes a concept by stating its delimiting characteristics.

maana ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kitu chenye kuchukuwa mwendo wa maneno.
fra objet de la terminologie (n.m.)
Ce sur quoi repose la démarche terminologique.
ful faandaare kalimaawal ngal (nde.) [AO – SN]
Ɗo jaɓɓal kalimaawal fawotoo.
lin ntína ya ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Eye etálí misálá mya ndobapɛ́.
man weletògòkodònni baara [AO – ML]
man weletògòkdònni sigikun [AO – ML]
Weletògòkodònni bè kun ni fèn min sègèsègè k'u faranfasiya.
JATEMINE : Dònnibolofara suguya ka ca; u bèè n'u sigikun ni nyèci don; weletògòkodònni sigikun (kunko) ye weletògòw kalanni ni sèbènni ye.
eng object of terminology
The focus of terminology research.

majina (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa jina sawa (jina) [AC – CD]
Maneno yenyi kutamkwa sawa bila kuwa na asili moja wala maandiko mamoja wala herufi zimoja.
fra homonyme (n.m.)
Mot ayant la même prononciation (homophone) ou la même forme graphique (homographe) qu'un autre mais ayant un sens différent.
NOTA : Par exemple, « cou » et « coup » sont des homophones; « rapide » (adjectif) et « rapide » (nom) sont des homographes.
ful tokoraare (nde.) [AO – SN]
Helmere nanndunde e woɗnde mbaadi kono tawa maanaa oo wonaa gooto.
TESKO : Ndiyam horii, e Muusaa horii ngalu. Helmere horii nde ndiyam ndee ko tokoraare helmere horii ngalu nde Muusaa ndee.
lin ndoí (nkó.) [AC – CD]
Maloba mazalí kolobama (ndoí-eleli) tǒ kokomama (komá-ndoí) ndéngé yɔ̌kɔ́ kasi mazalí na ntína ikeséní.
man fòcogonyògònma [AO – ML]
man fòcogokelen [AO – ML]
man fòcogokelenma [AO – ML]
Danyè walima weletògò min ni danyè walima weletògò wèrè fòcogo ye kelen ye, nka u kòròw tè kelen ye, i n'a fò : « da » ani « da »; « si » ani « si ».
eng homonym
A word with the same sound (homophone) or the same spelling (homograph) as another but with a different meaning.
NOTE: For example, "night" and "knight" are homophones; "fair" (adjective) and "fair" (noun) are homographs.

majina sawa (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno yana sura namna moja na ingine na inasemwa namna moja, basi haina namna moja.
fra homographe (n.m.)
Mot ayant une forme graphique identique à un autre, qui se prononce souvent de la même façon mais qui n'a pas le même sens.
NOTA : Par exemple, « rapide » (adjectif) et « rapide » (nom) sont des homographes.
ful nannda-binndol (nde.) [AO – SN]
Helmere nde binndol mum nanndi e binndol helmere woɗnde tawa ɗe njiidaa ko ɗe pirtata.
TESKO : « njaru » (gaaci) « njaru » (coggu) ko nannde binndi.
lin komá-ndoí (nkó.) [AC – CD]
Liloba tǒ lilobapɛ́ likokomama loléngé lɔ́kɔ́, likotángamaka míngi míngi loléngé lɔ́kɔ́ kasi likɛsɛ́ní na ntína. Ndakisa : moluki (chercheur) mpé molúki (pagayeur).
man sèbèncogonyògònma [AO – ML]
man sèbèncogokelen [AO – ML]
man sèbèncogokelenma [AO – ML]
Danyè walima weletògò min ni danyè wèrè walima weletògò wèrè sèbèncogo ye kelen ye, nka u kòròw tè kelen ye, hali n'u fòcogo bè se ka kè kelen ye, i n'a fò : « kolon » (mankutulan) ani « kolon » (tògò); « sira » (tògò) ani « sira » (tògò).
eng homograph
A word with the same spelling and often the same pronunciation as another but with a different meaning.
NOTE: For example, "bear" (verb) and "bear" (noun) are homographs.

masauti sawa (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno yenye matamko namna moja na ingine lakini haina umbo ya maandiko moja hata maana.
fra homophone (n.m.)
Mot qui se prononce de la même manière qu'un autre mais qui n'a pas la même forme graphique ni le même sens.
NOTA : Par exemple, « cou » et « coup ».
ful nannda-sawto (nde.) [AO – SN]
Helmere nanndunde no wowlirtee e helmere woɗnde kono tawa maanaa oo e mbinndiin ngonaa gooti.
TESKO : Helmere nannda-sawto weeɓaani yi'tude e fulfulde sabu alkulal fof e nder helmere sawto mum yaltat dow.
lin eleli-ndoí (nkó.) [AC – CD]
Liloba tǒ lilobapɛ́ likolobamaka tǒ likotángamaka loléngé lɔ́kɔ́ na liloba lisúsu kasi likɛsɛ́ní na bokomi mpé ntína. Ndakisa : paka (vieux) mpé mpaka (encens).
man mankannyògònma [AO – ML]
man kunkanyògònma [AO – ML]
man mankankelenma [AO – ML]
man kunkankelenma [AO – ML]
Danyè walima weletògò min ni danyè walima weletògò wèrè bè fò cogoya kelen na, nka u sèbèncogo n'u kòrò tè kelen ye.
JATEMINE : Mandenkan sèbènnisariya la, mankankoloma kelenkelenna bèè n'a bènma siginiden don, o de kama, danyè bè fò cogominna ni mankankoloma hakè min ye, a bè sèbèn ten n'o siginiden hakè kelen ye; siginiden kelen bè bèn mankankoloma kelen ma.
eng homophone
A word with the same sound as another but with a different spelling and meaning.
NOTE: For example, "pear" and "pair."

masubuti ya jumla ya maneno ya pekee (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Hali ya uhalisi wa jumla ya maneno ya pekee, yatumiwayo kwa kila namna ya kazi au elimu fulani. Kila elimu na idadi ya masubuti ya jumla ya maneno yake ya pekee.
fra données terminologiques (n.f.plur.)
Renseignements servant à circonscrire une notion et à préciser l'emploi des termes qui la désignent.
NOTA : Par exemple, contextes, définitions, sources, marques d'usage, domaines d'emploi.
ful duttorɗe kelmeendi (ɗe.) [AO – SN]
Kumpite maandinooje geɗe gonɗe e ɗerewol helmere.
TESKO : Selli, iwdiiji, hurum, anndinoore/tinndinoore, bannge/fannu, fof jeyaa ko e duttorɗe kelmeendi.
lin mambí ma ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Maye mazalí kolakisa loléngé la elɔ́kɔ mpé esáleli ya liloba lya kotánga yangó. Ndakisa : nzíngánzíngá, malímboli, maziba, bilembo bya bosáleli, mambí ma bosáleli.
man koladònnenw weletògòkodònni la [AO – ML]
man weletògò koladònnenw [AO – ML]
Kunnafoni, fèèrè ni sira minw bè sindiju (sindijukuru) dantigè k'a faranfasiya, k'a weletògò jòyòrò ni nyèci jira, iko : lamini, pereperelatigèli, bòyòrò, kòlè, fòcogo nyuman.
eng terminological data (pl.)
Any information relating to a term or the concept designated.
NOTE: For example, contexts, definitions, sources, usage labels, subject fields.

mazoezi ya neno-arifa (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Mfungo ao mapatano yenye kuwa katika neno na arifa moja ao nyingi.
UTEZAMO : Ripoti ya neno-arifa ni, kwa mfano, hali yenye jina sawa, tabia ya maneno yenye maana moja, hali yenye jina mbalimbali.
fra rapport terme-notion (n.m.)
Lien ou relation qui existe entre un ou plusieurs termes et notions.
NOTA Les rapports terme-notion sont, par exemple, l'homonymie, la synonymie, l'antonymie, etc.
ful hakkunde helmere e huunde (nde.) [AO – SN]
Enɗam walla jokkondiral dentinngal helmere wootere e huunde wootere walla kelme keewɗe e huundeeji keewɗi.
Yeru hakkundeeji helmere e huunde ko ɗe ngona tokoraaje, nannda-firooji, luutondirnɗe, ekn.
lin mokango lilobapɛ́-liyébi (nkó.) [AC – CD]
Eye ezali kosangisa lilobapɛ́ lyɔ́kɔ́ tǒ maíké mpé mayébi.
BOKÉNGI : Ndakisa ya mikangano mya lilobapɛ́-liyébi izalí: bondoí, bowúlani, bosɔ́lɔ́ngɔ́.
man weletògò ni sindi cè [AO – ML]
Nyòngòncèsira min bè sindiju ni weletògò cè, n'a b'u filaninyònmaya, k'u siri nyògònna.
eng term-concept relation
The link or relationship between one or more terms and concepts.
NOTE: Term-concept relations are, for example, homonymy, synonymy, antonymy, etc.

mfano wa kutumia (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa misili (jina) [AC – CD]
Neno au fungu ndani ya kadi la maneno linaloleta ushahidi kutubihitisha au kufafanua maneno au jambo lililo tangulia.
fra exemple d'emploi (n.m.)
fra exemple (n.m.)
Sur une fiche terminologique, brève citation illustrant l'emploi d'un terme dans un domaine particulier sans référence aux traits sémantiques du concept désigné.
NOTA : L'unité terminologique figure toujours dans ce type de justification.
ful misaal (ngal.) [AO – SN]
ful yeru (o.) [AO – SN]
Konngol walla winndannde ruttanteende e nder ɗerewol helmere, haa no nde huutortee ɓura faameede.
lin ndakisa ya bosáleli (nkó.) [AC – CD]
lin ndakisa (nkó.) [AC – CD]
Llitángi likúsé na káti ya físi ndobapɛ́ likolakisa bosáleli bwa lyɔ́kɔ́ liloba lya mambí síkísíkí mpé lizángí bilembo bya bososoli ntína. Komekola ndakisa likambo tǒ ezaleli eye emɔ́nání ndé ekokí kolandama mpé kozwama lokóla elembo. Kolanda ndakisa ya bankɔ́kɔ.
BOKÉNGI : Na káti ya físi ndobapɛ́ ekokomama na bokúsé NDAK.
man misali [AO – ML]
Danyè, weletògò, fòsen walima hakilina min bè weletògò pereperelatigèli sòn ji la, k'a lafaamuyali nògòya.
eng usage sample
A type of textual support on a terminology record that consists of a brief quotation illustrating the use of a term in a given subject field, without providing any of the semantic features of the concept designated by the term.

mfanyaji (jina) [AC – CD] => mwandishi (jina) [AC – CD]

mfanyaji jumla ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Mtu mwenye kutumia kazi ya kufanya maneno.
fra terminologue (n.é.)
Professionnel de la terminologie.
ful kelmiyaŋke (o.) [AO – SN]
Neɗɗo mo golle mum njahri to bannge kalimaawal.
lin nganga-ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Moto azalí na mosálá mwa bokeli ndobapɛ́. Ndakisa : Maloba maye masálísí mpɔ́ ya kosála búku eye mawútí na « Maloba matálí mapɔnɔmi » masálémí na IIiana Auverana, Nganga-ndobapɛ́.
man weletògòkodònna [AO – ML]
man weletògòkokalanna [AO – ML]
Kodònna, mògò kalannen min bè weletògòkodònni baaraw kè ka nyè.
eng terminologist
A language professional specialized in terminology.

mfukuzo1 (jina) [AC – CD] => mrudisho (jina) [AC – CD]

mfukuzo2 (jina) [AC – CD] => sawa2 (jina) [AC – CD]

mipango za mwisho kwa muda (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Mpango wa mwisho maalumu wa kufuatwa mara na mara, ili kuonesha na kutekeleza jambo fulani ndani ya Banki TERMIUM®.
fra dernière mise à jour (n.f.)
Indicateur de date qui informe les utilisateurs de la dernière modification des données dans TERMIUM®.
ful ñande sakkitii hesɗitineede (nde.) [AO – SN]
Ceedtinoojum ñalɗi, kollojum huutortooɓe hol nde faawru duttorɗe kelme wayritii wayleede.
TESKO : Nde helmere ndee wayri saateede.
lin bobongisi bwa súka (nkó.) [AC – CD]
lin mízazú ya súka (nkó.) [AC – CD]
Elɔ́kɔ ekoyébisa basáleli mokɔlɔ mwa súka babɔngísí sandúku ya mambí ma TERMIUM®.
man labènni laban [AO – ML]
JATEMINE : Ni weletògò bangera, kanmènnaw bè se ka sòn a la, walima ka ban a la, walima u bè kòrò wèrè ni nyèci wèrè di a ma. Nin dakun bè makotigiw ladònniya weletògò labènni tuma fòlò ni labènni tuma laban kan weletògòsèbènnin kònò, walima weletògò bè sòrò yòrò wèrè minw na, iko Interinèti, Ekisitaranèti ani dòwèrèw.
eng last update
A date indicator that informs users of the most recent modification of data in TERMIUM®.

misili (jina) [AC – CD] => mfano wa kutumia (jina) [AC – CD]

mkusanyo wa kadi ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Mkusanyo wa kadi wenye kushurulika na maneno ya pekee yenye kupatana ndani ya tabia ya maneno yenye kuonyesha kanuni moja.
fra fichier terminologique (n.m.)
Ensemble de fiches reliées logiquement dans une base de données par un seul modèle de présentation, par l'application des mêmes règles de consignation et la consultation au moyen d'un seul module d'interrogation.
ful haɓɓere ɗereeji (nde.) [AO – SN]
Denndaangal ɗereeji kelme tonngaaɗi (binndaaɗi) e doggol gootol.
TESKO : CTA gollii haɓɓere ɗerreeji e fannu Jaŋde.
lin sandúku-físi ya ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Lisangá lya físi lilɔngɔ́bání na lyɔ́kɔ́ liziba lya mambí na loléngé lɔ́kɔ́ la bozali, na nzelá ya mibéko myɔ́kɔ́ mya bobátelami mpé mya botálisami.
man weletògòsèbènba [AO – ML]
Weletògòsèbènnin caman kalama lasigilen nyògònfè sira kelen kan, ani sariya kelen ni hakilina kelen hukumu kònò, ni makotigiw bè se k'u lasòrò teliya la sira kelen fè.
eng terminology file
A collection of terminology records that are logically linked through the use of a common format, retrieval module, and set of record-completion rules.

mpango kwa muda (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa utaratibu kwa muda (jina) [AC – CD]
Kila mgeuzo wa cini ao wa umbo wanafanya ndani ya kadi ya neno kama kuongeza maneno ya lugha, mageuzo ya maneno, njia ya utumizi, ya hakikisho ao cimbu.
fra mise à jour (n.f.)
Toute modification de fond ou de forme apportée à une fiche terminologique, telle que l'ajout d'un module linguistique, les modifications des termes, des paramètres d'utilisation, des justifications ou des sources.
ful hesɗitingol (ngol.) [AO – SN]
ful kesɗitingol (ngol.) [AO – SN]
Waylannde ɗerewol helmere hesere.
lin bobɔngisi (nkó.) [AC – CD]
Ndéngé ínsɔ ya kobongisa físi na bolongoli tǒ bobakisi liloba, loléngé la kosálela tǒ liziba lya yangó.
man lakurayali [AO – ML]
man labènni kura ye [AO – ML]
Yèlèma kèrènkèrènnen nyècima fèn o fèn bè don weletògòsèbènnin na, iko : weletògò bè kòrò ni nyèci kura minw ta, a bòyorò kura, a sèbèndon kura.
eng update (n.)
A modification brought to the form or content of a terminology record.

mrudisho (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa mfukuzo1 (jina) [AC – CD]
Alama yenye kuonyesha msomaji hadi ingine, kingilio kingine ao kipande ca kadi ao ya mambo ya maneno.
fra renvoi (n.m.)
Marque qui invite le lecteur à consulter une autre fiche, une autre entrée ou une autre partie de la fiche ou du produit terminologique.
ful rutto (ngo.) [AO – SN]
ful ƴeewo (ngo.) [AO – SN]
Maande hollitoore wonde janngoowo oo ina foti yuurnitoyaade ɗerewol goɗngol, naatirde woɗnde walla winnannde woɗnde e ɗerewol helmere ngol.
lin libutwisi (nkó.) [AC – CD]
Elɔ́kɔ esɛ́ngisaka motángi atíya míso na físi esúsu, na likɔ́ti lisúsu tǒ na eténi yɔ́kɔ́ ya físi tǒ mpé na komá ya ndobapɛ́.
man latèmènsira [AO – ML]
man latèmènni [AO – ML]
Taamaseere min bè kalanden, makotigi bilasira ka bò weletògòsèbènnin dò la ka taa dòwèrè la, walima ka bò weletògòsèbènnin kònò yòrò dò la, ka taa a kònò yòrò wèrè la.
eng reference (n.)
A label referring the reader to another record, another entry or another part of the record or of the terminological product.

msamiati (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa kamusi ndogo (jina) [AC – CD]
Kitabu ca lugha moja ao mbili ya maneno yenye kulingana na tabia ya maarifa, na isiyo mafafanusi.
fra lexique (n.m.)
Répertoire bilingue ou multilingue de termes appartenant à un domaine de connaissances, et ne comportant pas de définitions.
ful kalimaare (nde.) [AO – SN]
ful kelmeendi (ndi.) [AO – SN]
Winndannde kelme hakkunnde ɗemɗe tawa aldaa e anndino.
TESKO : Kalimaare Debbo e ɓamtal.
lin lilobela (nkó.) [AC – CD]
Malobapɛ́ ma nkóta íbalé tǒ nkóta nzíké matálí zébi yɔ́kɔ́ mpé mazalí na malimboli tɛ̂ .
man danyègafenin [AO – ML]
Weletògò caman lajèlen kan fila walima kan damadò la gafenin kelen kònò, kòlè kelen kan, kasòrò weletògò si ma pereperelatigè.
JATEMINE : Weletògòw pereperelatigèlen tè danyègafenin kònò, kasòrò u pereperelatigèlen don weletògògafenin kònò.
eng glossary
A list of terms that pertains to a specific subject field, together with equivalents (but not definitions) in one or more languages.

msemwa (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa msemwa ya kweli (jina) [AC – CD]
Neno yenye kutolea arifa ya kutumia ndani ya kadi ya maneno.
UTEZAMO : Neno yenye kuonyesha madai, tendo ya kubadilisha hesabu ya watu na wakati yenye kazi ya kujenga asili ya kutoa maneno.
fra vedette (n.f.)
Terme désignant la notion qui fait l'objet d'une fiche terminologique.
NOTA : On donne le nom de « vedette principale » au premier terme inscrit sur la fiche pour le distinguer des vedettes secondaires.
ful naatirde2 (nde.) [AO – SN]
ful tuugorgal (ngal.) [AO – SN]
Helmere toɗɗiinde sabaabu ɗerewol ngol.
lin likambo (nkó.) [AC – CD]
lin mamá ya likambo (nkó.) [AC – CD]
Liloba likotálisa maye mazalí na físi ya ndobapɛ́.
BOKÉNGI : Liloba likotálisa liloba lya yambo likomámí na físi ya TERMIUM®.
man weletògò kotigi [AO – ML]
man weletògòba [AO – ML]
Weletògò min bè sindiju kofò weletògòsèbènnin kònò.
JATEMINE : Weletògòsèbènnin kònò, weletògò fòlò min bè sèbèn, o tògò ye ko « weletògò kotigi, weletògòba », walasa k'a faranfasiya ka bò weletògò tòw la weletògòsèbènnin kònò.
eng entry term
Term designating the concept dealt with on a terminology record.
NOTE: "Main entry term" is used to distinguish the first entry term on a record from the secondary terms.

msemwa ya kweli (jina) [AC – CD] => msemwa (jina) [AC – CD]

msinji (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kila kitabu ao mtu ao matengeneo walitaa kama ukarasa juu ya kuhakikisha sifa ao hakika ya kadi ya maneno.
fra source (n.f.)
Tout document écrit ou toute personne ou organisme cité comme référence à l'appui d'une vedette ou d'une justification figurant sur une fiche terminologique.
NOTA : Par exemple, toutes les créations lexicales nouvelles proposées par la Guinée ont pour source : l'équipe CTA Guinée. [Source : CTA]
ful iwdi (ndi.) [AO – SN]
Winndannde, neɗɗo walla fedde winndeteende e ɗerewol fii goongɗingol goodal helmere ndee.
TESKO : Kelme baɗaaɗe ɗoo ɗee fof ko iwdi Goomu CTA FULFULDE.
lin liziba (nkó.) [AC – CD]
Mokandá, moto tǒ elɔ́kɔ eye batángí bǒ elembo ya likambo tǒ bolimboli lizalí o káti ya físi ya ndobapɛ́.
man bòyòrò [AO – ML]
Weletògòsèbènnin kònò, lahalayada (halalaya taamaseere) min b'a jira weletògò bangena min, a labènna jòni fè, a tara yòrojumèn, a jujòn ye mun ye.
JATEMINE : Gafenin nin kònò weletògò caman labangena sèbènbaga yèrè fè.
eng source (n.)
Any written work or any organization or person cited as a reference for an entry term or for the textual support on a terminology record.

muhtasasi (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa oroza (jina) [AC – CD]
Jumla ya neno inekaa ndani ya lugha fulani.
fra vocabulaire (n.m.)
Répertoire unilingue, bilingue ou multilingue de termes propres à un domaine spécialisé, qui comprend des définitions ou autres types de justifications textuelles des concepts concernés.
ful kelmeeri (ngol.) [AO – SN]
Doggol kelme jeyaaɗe e fannu keeriiɗo e nder ɗemngal gootal, ɗemɗe ɗiɗi walla e ɗemɗe keewɗe, tawa angol loowi anndinooje walla geɗe goɗɗe pirooje kelme ɗee.
lin ndoba-zébi (nkó.) [AC – CD]
Kóndo na lokóta lɔ́kɔ́, íbale tǒ nzíké etálí mambí síkísíki maye mazalí na malimboli mpé ndímbólá isúsu.
man weletògògafenin [AO – ML]
Kòlè weletògò caman labènnen k'u lajèrè gafenin min kònò kan kelen walima kan damadòw la; weletògò kelenkelenna bèè kòrò n'a nyèci nyèfòlen don k'u pereperelatigè.
eng vocabulary
A list of terms relating to a specific subject field, together with equivalents and definitions (or explanations) in two or more languages.

mvuto (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Utungaji wa maneno kwa tamko la mbele ao la mwisho. Mfano : tunga utungaji.
fra dérivation (n.f.)
Mode de création de mots par préfixation ou suffixation.
NOTA : Par exemple, « numérique » et « numériser ».
ful ceekgol helmere (ngol.) [AO – SN]
Fannu kettugol kelme tawa seŋi ko jokkorɗe timmitinirɗe e fuɗɗoode walla e gasnirde helmere.
TESKO : Helmere « defoowo » seekaa ko e fuɗɗorde « def » seŋaande timmitinirde « oowo » woni neɗɗo baɗoowo ɗuum oo.
lin esangwa (nkó.) [AC – CD]
Loléngé la bokeli liloba na bosangolisi lyangó na bobakisi libandí tǒ esúkíá.
BOKÉNGI : ko-sál-a = mosáli.
man bònnali [AO – ML]
Ka nòrònnaw (nyènòrò, cènòrò, kònòro) sèbèn ka nòrò danyè la walasa ka danyè kura labange. Misali : ka san(na)kulun(nin) (la)pan, bolo(ma)fara, walaka(li), (la)mèn.
eng derivation
The process of forming new words from an existing base by adding affixes.
NOTE: For example, "digital" and "digitize."

mwandishi (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa mfanyaji (jina) [AC – CD]
Mtu anayeshuhulika na kazi ya uandikaji wa vitabu au wa kumbukumbu za mkutano na kadi ya maneno enye kuangalia na kukamata uhuru wa kadi na namna yao.
fra auteur (n.m.)
Personne ou collectivité qui a rédigé ou mis à jour une fiche terminologique, qui a jugé de l'équivalence entre les vedettes des modules linguistiques, et qui porte la responsabilité de la fiche sur le plan du fond et de la forme.
ful ballifiiɗo (o.) [AO – SN]
ful binnduɗo (o.) [AO – SN]
Neɗɗo gooto walla dental winnduɓe walla kesɗitini ɗerewol helmere, pelliti wonde ɗerewol ngol ina yuɓɓi to bannge firooji haa to bannge ŋaro.
TESKO : Inde ballifiiɗo ɗerewol kalimawol ina foti winndeede ka nder ɗerewol.
lin mokeli (nkó.) [AC – CD]
Moto tǒ lisanga lya bato bakomí tǒ babongísí físi ya ndobapɛ́, baponi maloba maye mazalí na makambo makokání mpé na yangó bazalí bakóló físi.
man sèbènbaga [AO – ML]
Mògò min ye weletògòsèbènnin labèn.
eng author (n.)
The person who created or updated a terminology record and is responsible for its content and form.

Top of Page

N

neno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa ukomo (jina) [AC – CD]
Neno, ishara, alama ao kanuni yenyi kuonyesha wazo, kwa tabia zake.
fra terme (n.m.)
fra unité terminologique (n.f.)
Mot, syntagme, symbole ou formule désignant un concept propre à un domaine d'emploi.
ful kalimaawol (ngol.) [AO – SN]
ful helmere (nde.) [AO – SN]
Mojobere toɗɗiinde ko yaadi e gollal.
lin lilobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Setágime, elembo tǒ maloba makotálisa likanisi lyɔ́kɔ́ ya mɔ́kɔ́ mambí ma mosálá.
man weletògò [AO – ML]
man weletògòkoden [AO – ML]
Danyè, fòsen, taamaseere, min bè sindiju (sindijukuru) kofò kòlè kònò; an k'an janto ko weletògò tè taa sindiju kò; u sèmèlan ye nyòngon ye.
eng term
eng terminology unit
eng terminological unit
A word (simple term), multiword expression (complex term), symbol or formula that designates a particular concept within a given subject field.

neno la kufaa (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno yenye kutamanika na yenye kustahili kutumia pahali pa zingine zenyi karibu maana sawa.
fra terme recommandé (n.m.)
Terme qu'il est souhaitable d'utiliser de préférence à ses synonymes soit parce qu'il est mieux formé ou couramment employé dans les milieux spécialisés, soit parce qu'il est privilégié par un organisme faisant autorité.
ful helmere wasiyaande (nde.) [AO – SN]
ful helmere yamiraande (nde.) [AO – SN]
Helmere ɓurnde yiɗeede yoo huutore e puneeje mum, maa wonii ko kayre ɓuri mahaade walla tawa won laamu ɓurngu yiɗde nde.
TESKO : Mobel, jamɗe-dogooje-diirooje, fof etaama kono helmere wasiyaande ndee tan ko oto.
lin lilobapɛ́ liséngámi (nkó.) [AC – CD]
Lilobapɛ́ liyé basɛngɛ́lí kosálela ó esíká ya masúsu makokáná zambí ya bozali bwa lyangó tǒ zambí lilobamaka míngi tǒ lipɔnámí na meko ndobapɛ́.
man weletògò yamaruyalen [AO – ML]
A ladilen bè weletogò min ka ta a weletògò kòrònyògònma tòw cèla ka fò, ka sèben, k'a sababu kè a jòyòrò n'a labèncogo nyuman ye.
eng preferred term
A term considered more suitable than its synonyms.

neno nyanya (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno mbele ya ufafanusi wa mambo yenye kuonyesha mawazo yenye kuwa karibu na maneno na kuonyesha fasi inafaa kuikaa ndani ya njia ya mawazo.
fra mot d'ancrage (n.m.)
Terme placé au début d'une définition terminologique, qui désigne le concept général le plus proche du concept à l'étude, et qui indique la place de ce dernier dans un arbre conceptuel.
ful helmere ɓaarorde (nde.) [AO – SN]
Helmere ardotoonde so anndinoore helmere ina yaltinee, hollitoore konngol kuuɓal ɓurngol ɓallaade helmere janngeteende ndee, kadi tawa ina hollira joɗnde maggol e nder asko kelme.
lin liloba-likonzí (nkó.) [AC – CD]
Lilobapɛ́ ya lilimboli ndobapɛ́ liye likotálisa likanisi liwúlání míngi na likanisi síkísíkí bazalí koyékola mpé lizalí kotálisa esíká ya langó o ntéi ya molɔngɔ́ mwa makanisi.
man danyè ntloma [AO – ML]
man bènkun danyè [AO – ML]
Weletògò min bè sèbèn pereperelatigèli daminè la, n'a kakan ka sindiju (sindijukuru) pereperelatigèta jòyòrò ni nyèci jira sindijuba (sindisun) kònò, a kakan k'a jira fana sindiju perepereta sirilen bè sindijubolo min na.
eng anchor word
The term with which a terminological definition begins, and which designates the concept that is broader than the one being defined, thus showing the latter's relative position in a concept system.

neno yenye kuitikwa (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno yenye. kuitikwa kwa matengeneo hukumu ya inci zote na ya taifa.
fra terme normalisé (n.m.)
Terme approuvé par un organisme normalisateur officiel de portée internationale ou nationale.
NOTA : La normalisation terminologique a pour but d'imposer ou de recommander une désignation de préférence à une autre, ou de déconseiller ou d'interdire l'utilisation de désignations hors normes.
ful helmere laawɗinaande (nde.) [AO – SN]
ful helmere yaanondiraande (nde.) [AO – SN]
Helmere nde fedde heɓtinaande e laawɗingol e leydi walla e hakkunde leyɗeele yamiri yoo huutore.
TESKO : SIDA ko helmere laawɗinaande e Fedde ISO.
lin lilobapɛ́ lindimámí (nkó.) [AC – CD]
Lilobapɛ́ liye lindimámí na lingómbá lya mbulamatári mpɔ́ ya bondimi maloba ma lokóta o ntéi ya ekólo yɔ́kɔ́ tǒ bikólo biyíké.
man weletògò bènnen [AO – ML]
Weletògò talen k'a jènsèn weletògòbaarada fè sariya hukumu kònò.
eng standardized term
A term approved by an official international or national standardizing body.
NOTE: The aim of terminology standardization is to impose or recommend one designation over another or to advise against or discourage usage of non-standard designations.

neno yenye sawa1 (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno yenye kuonyesha capa moja ambaco umbo ya namna moja ao ya mbalimbali kidogo kwa ingine maneno katika lugha ushariki kwa kutolea arifa moja.
fra terme harmonisé (n.m.)
Terme qui reflète les mêmes caractères ou des caractères similaires dont la forme est la même ou légèrement différente à celle d'un autre terme dans une langue partenaire pour désigner une même notion.
NOTA : Par exemple, « accredited laboratory » et « laboratoire accrédité » sont des termes harmonisés par correspondance de forme. [Source : ISO-860]
NOTA : L'harmonisation des termes n'est possible que si les notions correspondantes sont presque identiques. Au cours du processus d'harmonisation, il est essentiel de ne pas se laisser tromper par la ressemblance superficielle des termes appelés « faux-amis ». [Source : ISO-860]
NOTA : Dans certains domaines où la collaboration internationale est courante et bien établie, il y a lieu d'entreprendre l'harmonisation des termes à l'échelle régionale. [Source : ISO-860]
ful fottanaande (nde.) [AO – SN]
Helmere nde binndol mum nanndi e binndol helmere woɗnde e ɗemngal goɗngal walla tawa ko seeɗa binndi ɗii ceerti kono firo majje ko wooto.
lin lilobapɛ́ lilingísámí1 (nkó.) [AC – CD]
Lilobapɛ́ liye letá tǒ lingómbá lyɔ̌kɔ́ lindimí na polélé bolɔ́ngɔbani bwa yangó na lokóta mpé na káti ya físi bakopésa yangó elembo LILINGÍSÁMÍ tǒ LIL.
man jèmakan weletògò1 [AO – ML]
A ye taa « bènmakan weletògò » filè.
eng harmonized term
A term that reflects the same or similar characteristics of another term or whose form is the same as, or slightly different from, that of another term in a partner language and that designates the same concept.
NOTE: For example, "accredited laboratory" et "laboratoire accrédité" are harmonized terms based on their form. [Source: ISO-860]
NOTE: Harmonization of terms is possible only if the underlying concepts are practically identical. In the process of term harmonization, it is essential not to be misled by the superficial similarity of terms, by so-called "false friends." [Source: ISO-860]
NOTE: Harmonization of terms should be carried out on a regional basis in subject fields where international cooperation is common and well established. [Source: ISO-860]

neno yenye sawa2 (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Neno yenye kuitikwa na kutumia kwa serkali (uwaziri, matengeneo vile vile) inapenda hukumu kutumiwa juu ya umoja wakela namna moja tu kwa wote.
fra terme uniformisé (n.m.)
Terme qu'une unité administrative (section, ministère, organisme, etc.) adopte officiellement pour son usage, par souci d'uniformité.
ful helmere wootidinaande (nde.) [AO – SN]
Helmere nde rennduɓe fannu laamu (tayre, jaagorgal, fedde, ekn.) njaɓi yoo huutore mbele ngootaagu mum ina tabita.
TESKO : « nagge », helmere wootidinaande e nder renndo fulɓe.
TESKO : Helmere wootidinaande alaa nanndo, alaa lomto.
lin lilobapɛ́ lilingísámí2 (nkó.) [AC – CD]
Lilobapɛ́ liye letá tǒ lingómbá lyɔ̌kɔ́ lindimí na polélé bolɔ́ngɔbani bwa yangó na lokóta mpé na káti ya físi bakopésa yangó elembo LILINGÍSÁMÍ tǒ LIL. Ndakisa : « efomatíki » ezalí lilobapɛ́ lilingísámí na CELTA.
man bènmakan weletògò [AO – ML]
man jèmakan weletògò [AO – ML]
Weletogò min, ni baarada caman walima jamana caman bènna a kan, ka jè k'a ta k'a jènsèn.
eng approved term
eng validated term
A term that has been formally adopted by a validation committee as preferred usage for the organization or organizations represented.

ngoe ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Alama ya semantiki inayonewa ndani ya jumla ya maneno yenye kuonyesha haki ya mambo.
fra crochet terminologique (n.m.)
Identité des traits sémantiques trouvés dans plusieurs contextes ou définitions et prouvant l'uninotionnalité des données consignées sur une fiche.
ful jelngo helmere (ngo.) [AO – SN]
Nanndugol sifaaji maanaa tawaaɗi e fannuuji walla e anndinooje keewɗe, tawa angol teeŋtina wonde firo waɗaango e ɗerewol ngoo ko heeriingo.
lin bikonzo-ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Bokokani bwa bilembo bya botalisi ntína, biye tokokúta o ntéi ya nzíngánzíngá nzíké tǒ malímboli maíké mpé bikondimisa bomɔ́kɔ́ bwa liyébi lya mambí mazalí na físi.
man weletògò bènkun [AO – ML]
man weletògò bènsira [AO – ML]
Sindijukisè (sindijukurukisè, kòròkisè) kelenkelen minw bè sòrò lamini caman na, n'u bè se k'a lajèrè ka kè sindiju (sindijukuru) kelen ye, nyèfòli bè kè min kan weletògòsèbènnin kònò, ka weletògò kelenpe da a la sindijukelenya (sindijukurukelenya) sariya fè.
eng textual match
The correspondence of semantic features found in contexts or definitions, used to demonstrate that all data recorded on the record deal with a single concept.

njia ya arifa a (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Sambamba ya maarifa na muito yao yenye kulingana na kupatana kwa tabia moja.
fra réseau notionnel (n.m.)
Ensemble de notions et de leurs désignations (termes) qui sont interreliées et qui appartiennent au même domaine.
ful asko kelme (ngo.) [AO – SN]
Denndaangal konngi kam e kelme mu'en jokkondirɗe e mu'en tawa ɗe njeyaa ko e fannu gooto.
lin libóké lya mayébi (nkó.) [AC – CD]
Lisangá lya mayébi mpé malobapɛ́ ma bobéngi mangó maye mazalí na mokangano mpé matálí mambí mɔ́kɔ́.
man sindiju saransarannen [AO – ML]
man sindijusiri [AO – ML]
man sindiju naalon [AO – ML]
Sindiju (sindijukuru) damadòw n'u weletògòw sirisirilen nyògonna kòlè kelen kònò.
eng concept network
The set of concepts and their designations (terms) that are interrelated and that belong to the same field.

Top of Page

O

ongenzo (jina) [AC – CD] => kielezi (jina) [AC – CD]

oroza (jina) [AC – CD] => muhtasasi (jina) [AC – CD]

Top of Page

S

sawa1 (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa badala (yake) (jina) [AC – CD]
Neno moja inaionyesha ufafanusi ndani ya lugha fulani yenye kupatana na neno yenye kuonyesha ufafanusi ya lugha ingine.
fra équivalent (n.m.)
Unité terminologique qui désigne une certaine notion dans une langue donnée et correspond, dans une autre langue, à une unité terminologique s'appliquant à la même notion.
ful nanndo (o.) [AO – SN]
ful ñokondo (o.) [AO – SN]
Helmere toɗɗiinde maanaa gooto e nder ɗemɗe ɗiɗi.
TESKO : Moto e farayse ko nanndo moto e Fulfulde.
lin likokani (nkó.) [AC – CD]
Lilobapɛ́ liye lizalí kolakisa elɔ́kɔ yɔ̌kɔ́ na lokóta mpé likokání na lokóta losúsú.
man bèrèmakènyè [AO – ML]
man bènnyògònma [AO – ML]
Weletògò min dalen bè sindiju (sindijukuru) dò la kan dò la, n'a bènnen don weletògò wèrè ma kan wèrè la sindiju (sindijkuru) kelen o kan; weletògò fila bènnen sindiju (sindijukuru) kelen ma kan danfaralen fila la; kan danfaralen fila weletògò dafaralen fila minw bè sindiju (sindijukuru) kelen kofò; o la, weletògòw bè wele ko « bèrèmakènyè » (bènnyògònma).
eng equivalent
A terminology unit which designates a concept in one language and corresponds to a terminology unit designating the same concept in another language.

sawa2 (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa mfukuzo2 (jina) [AC – CD]
Moja wa maneno yenye kutolea wazo moja na haibadirishe katika jamaa ya maneno.
fra synonyme (n.m.)
fra synonyme absolu (n.m.)
Un des termes qui désignent le même concept et qui sont interchangeables dans tous les contextes.
NOTA : Il y a deux types de synonymes : quasi-synonyme, pseudosynonyme.
ful funeere (nde.) [AO – SN]
ful nannda-firo (o.) [AO – SN]
Kelme ceertuɗe binndol ɗe maanaa gooto.
TESKO : Alla ko funeere Geno. Heen huutoraande fof firata ko Joomiraaɗo Tedduɗo Toowɗo oo.
lin mowúlani (nkó.) [AC – CD]
lin mowúlani nyɛ̂ (nkó.) [AC – CD]
Lyɔ̌kɔ́ ndobapɛ́ lizalí kolimbola ndéngé yɔ́kɔ́ mpé bakokí kosálela yɔ̌kɔ́ ó esíká ya isúsu. Ndakisa : lilobapɛ́ « zúmbu » lizalí mowúlani nyɛ̂ ya « zála ».
man kòrònyògònma [AO – ML]
Weletògò fila jèlen sindiju (sindijukuru) kelen na; u bè se ka nyògòn mafalen, ka nyògòn nyèci ni jòyòrò fa lamini suguya bèè la fòsen kònò.
eng synonym
eng true synonym
A term designating the same concept as another in the same language and which can be used interchangeably with the other term in all contexts.
NOTE: There are two types of synonyms: quasi-synonym, pseudo-synonym.

setagma (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kundi la maneno yanayolinda umoja katika unyofu wa msemwa.
fra syntagme (n.m.)
Groupe de mots formant une unité de sens dans la structure de la phrase.
ful mojobere kelme (nde.) [AO – SN]
ful deggondirooje (ɗe.) [AO – SN]
Kelme kumondirɗe e nder maanaa lelngo konngol.
TESKO : E konngol « Sukaaɓe ɓee njanngoyiino hanki », « sukaaɓe ɓee » ko mojobere kelme. Ko kañje ngoni golloowo.
lin sɛtágimɛ (nkó.) [AC – CD]
Lisangá lya maloba likokokisa ntína yɔ̌kɔ́ o ntéi ya lisakola.
man kuluba [AO – ML]
Danyè kulu kòròma kumasen kònò.
eng syntagm
eng phrase
A group of words forming a syntactic unit.

sio sawasawa (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Utafutio wa maneno ya pekee enye kuangalia shati ya mawazo na maneno ya kutangaza.
fra analyse terminologique (n.f.)
Analyse de textes spécialisés visant à cerner les concepts véhiculés et les termes qui les désignent.
ful silo kalimaawo (ngo.) [AO – SN]
Silo binndanɗe karolinɗe laɓɓitinoowo konngi kuutoraaɗi heen ɗii e kelme pirooji ɗiin konngi.
lin likakola lya ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Bokakoli nkomá síkísíkí mpɔ́ ya bososoli makanisi mpé malobapɛ́ mazalí kolakisa mangó.
man weletògòkodafè sègèsègèli [AO – ML]
man weletògòkodònni sègèsègèli [AO – ML]
Sègèsègèli min bè kè kòlè masalabolo kèrènkèrènnen kan, walasa ka sindijuw (sindijukuruw) n'u weletògòw nyini, k'u sugandi.
eng terminological analysis
The analysis of terms in context and of the concepts designated by them within a given subject field in order to determine their relationships.

Top of Page

T

tarehe ya ubunifu (jina) [AC – CD] => tarehe ya uumbaji (jina) [AC – CD]

tarehe ya uumbaji (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa tarehe ya ubunifu (jina) [AC – CD]
Mwaka, mwezi na siku yenyi kitendo fulani ao jambo fulani imefanyika.
fra date de création (n.f.)
Année, mois et jour de la première rédaction d'une fiche terminologique.
ful ñande waɗaa (nde.) [AO – SN]
Nde helmere ndee wallifaa e ɗerewol.
lin mokɔlɔ bokeli (nkó.) [AC – CD]
Mobú, sánzá mpé mokɔlɔ mwa yambo físi ya ndobapɛ́ ekomámí.
man bange tuma [AO – ML]
man bange don [AO – ML]
man labèn don [AO – ML]
San, kalo ani don min na weletògòsèbènnin labènna.
eng creation date
Year, month and day in which a terminology record was originally written.

tendo (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Nemo yenyi kuonyesha tendo ndani ya msemwa.
fra verbe (n.m.)
Mot qui exprime un procès, un état ou un devenir, variant en nombre, en personne et en temps et ayant pour fonction de structurer les éléments constitutifs de l'énoncé.
NOTA : Dans TERMIUM®, paramètre utilisé pour distinguer une vedette à valeur verbale d'un homographe de nature grammaticale différente.
ful baɗal (ngal.) [AO – SN]
ful waɗugol (ngol.) [AO – SN]
ful tinndinol (ngol.) [AO – SN]
Helmere holliroore no woniraa, maa no woniroyta.
lin likelelo (nkó.) [AC – CD]
Liloba likolakisa botámboli, bozali tǒ bokómi, lokɛsɛ́ní na kóta nzíké na motángo, na kóndo mpé na tángo, mpé mosálá mwa esakola mwa yangó mozalí mpɔ́ ya bokokisi malobapɛ́ mazalisi ma lisakola. Na lingála, makelelo mánsɔ mabandaka na « ko » mpé mabóngwanaka o bosó mpé o nsúka. Mobímbí mokokí kozala mɔ̌kɔ́ na nkómbó mpé na makelelo.
BOKÉNGI : Na káti ya físi ndobapɛ́ ekokomama na bokúsé LIKELELO.
man wale [AO – ML]
Weletògò min bè taakasegin, cogo, kunun bi ani sini waleya; a jòyòrò ka bon mandenkan fòsen kòno kosèbbè, fòsen, kumasen bakolo don, danyè tòw sèmèlen b'a la; a sèbèncogo bè yèlèmayèlèma tuma sira fè.
eng verb
A word that expresses an act, occurrence, or mode of being and that is inflected for agreement with the person and number of the subject, for tense, for voice, for mood or for aspect.
NOTE: In TERMIUM®, a parameter used to distinguish an entry term used as a verb from a homograph belonging to a different grammatical category.

Top of Page

U

ufafanusi (jina) [AC – CD] => maana (jina) [AC – CD]

ufasiri (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Maelezo wazi wazi na mafafanuo kufatana na hali, maana na namna maneno au mambo yanafanyika au yanatendeka.
fra commentaire (n.m.)
Explication, remarque ou observation qui sert à préciser le sens d'un texte ou d'une illustration ou à porter un jugement sur eux.
ful facciro (ngo.) [AO – SN]
ful fensito (ngo.) [AO – SN]
Winndannde walla natal peñcitaangal haa ɓura faameede.
lin ndimbola (nkó.) [AC – CD]
Bolimboli bokolingisa koyéba polélé ntína ya litángi, liyemi tǒ koyéba kosílisa tembe.
man lagamu [AO – ML]
Nyèfòli, kòlòsili, hakilina minw bè masalabolo walima ja ni nataliye kòrò pereperelatigè, k'u nyèfò.
eng comment (n.)
An explanatory or critical note on a text or illustration.

ugeuzo (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Ugeuzo wa ujambo wa ukadili ao wa kadi ya maneno.
fra modification (n.f.)
Changement visant l'amélioration du contenu ou de la forme d'une fiche terminologique.
ful baylugol (ngol.) [AO – SN]
ful waylannde (nde.) [AO – SN]
ful waylitere (nde.) [AO – SN]
Gollal ɓeydowal maanaa walla mbaadi ɗerewol kelme.
lin bobóngoli (nkó.) [AC – CD]
Loléngé la kobɔngisa ntína tǒ ezalela ya físi ya ndobapɛ́.
man yèlèmali [AO – ML]
man yèlèma [AO – ML]
Baara min bè kè weletògòsèbènnin kan, walasa k'a kònòfènw n'a yecogo lakuraya, k'a latilen.
eng modification
A transaction in a terminology database aimed at improving the form or content of an existing terminology record.

uitikio ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Tendo la rasmi la kuainisha neno ya ukarasa mtengo ingine nyuma ya kutezama mambo ya maneno na kuitangaza juu ya kuitumia kwa watu.
fra normalisation terminologique (n.f.)
Action par laquelle un organisme officiel choisit un terme de préférence à un autre ou à l'exclusion de tout autre, après examen d'un dossier terminologique rigoureusement établi, et en assure la diffusion dans le but de fixer l'usage au sein d'une collectivité.
ful gootidinal kelme (ngal.) [AO – SN]
Bolol ngol galle mo laamu heɓtini rewata haa suɓoo helmere hakkunde mum e helmere woɗnde walla kelme keewɗe, caggal nde o witti e winndannde kelme laaɓtunde, kadi o saakta helmere ndee mbele ande huutoree e dental.
lin bosémboli ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Ekela ya boponi lilobapɛ́ lyɔ́kɔ́ na botíki tǒ bobwáki masúsu sima ya botáli mpenza mpenza na lingómbá lya letá na ntína ya bopanzi bosáleli bwa lyangó o ntéi ya etúká.
man weletògò yamaruyali [AO – ML]
Baara min bè kè baarada kèrènkèrènnen fè, ka weletògò fusamanciw sugandi k'u fòli ni sèbènni yamaruya, k'u jagoya bèè ma.
eng terminology standardization
The selection, approval and dissemination of one or more terms by a standardizing body, after careful study of detailed terminological research findings, for the purpose of promoting preferred usage.

ukomo (jina) [AC – CD] => neno (jina) [AC – CD]

ukopi (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kuingiza neno ya lugha ya wageni ao mahali ingine ndani ya lugha lake pekee.
fra emprunt (n.m.)
Adoption, dans l'usage d'une langue spécialisée, d'une unité terminologique appartenant à une langue étrangère ou à un autre domaine spécialisé.
NOTA : Par exemple, les termes français d'origine anglaise « laser », « maser », « sonar ».
ful helmere jiggaande (nde.) [AO – SN]
Kuutoragol helmere ittaande e ɗemngal jananal walla e fannu goɗɗo mo jiidaa e keeriiɗo mo woni oo so neɗɗo ina haala.
TESKO : Kelme pulaar jiggaaɗe e farayse : parti, montoor, ordinateer, liisee.
TESKO : Fedde inɗe kelme jiggaaɗe heewi wonde ko oo to lomto, toɗɗorde e jooporde.
lin mbeka (nkó.) [AC – CD]
Bokɔ́tisi o ndobapɛ́, liloba liwútí na lokóta losúsu tǒ na mambí masúsu.
BOKÉNGI : Ndakisa : maloba mawútí na lokóta lífalasé: masíni, kelási.
man siginfè [AO – ML]
man singa [AO – ML]
Ka weletògò ta kan wèrè la k'a don i yèrèwolokan na, walima k'a ta kòlè dò la ka n'a don kòlè wèrè la.
JATEMINE : Mandenkan na, danyè ni weletògò siginfè (singa) bè fò, ka sèbèn mandenkan mabèn ni sèbènni sariyaw hukumu kònò, iko misali ninw : Intèrinèti, lakòli, infòrimatiki; sènèkèla ye « je » sènè / Joliba ntolatannaw ye Esitadi ntolatannaw kè « je » ye.
eng borrowing
In specialized languages, the adoption of a terminology unit from one language or subject field for use in another.
NOTE: For example, "decoupage" is an English term of French origin; "virus" and "inoculate" are virology terms used in computer security.

ulimwengu ya maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Jumla ya maneno (ao majambo) yenyi kuzinga matukio ya ufundi ya lugha yenye kuonyeshwa.
fra contexte (n.m.)
Dans un énoncé, environnement linguistique d'une unité lexicale, qui contribue à en dégager le sens.
NOTA : Sur une fiche terminologique, justification textuelle qui renseigne sur les traits sémantiques d'un concept ou sur l'usage d'un terme. Exemples : contexte définitoire, contexte explicatif, contexte associatif.
ful hurum (o.) [AO – SN]
E nder kongol, firo no mojobere kala humondiri e mojobe keddiiɗe ɗee.
TESKO : So neɗɗo haalii jontinooje e yeewtere sariyaaji yaltinii ɗum e hurum mum.
lin nzíngánzíngá (nkó.) [AC – CD]
Liloba liye lizalí kosálisa mpɔ̂ na kobimisa ntína ya lisakola.
man lamini [AO – ML]
Fòsen kònò, danyè n'a kèrèfè siginyògòn danyè minw bè mògò dèmè ka kè ka danyè kòrò pereperelatigè, k'a faamuya.
eng context
The part of a text or statement that surrounds a particular word and determines its meaning.
NOTE: A type of textual support on a terminology record that provides information about the semantic features of a concept or the use of a term. Examples: defining context, explanatory context, associative context.

upambuo (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Usomo kwa kuonyesha daftari ya maneno na kupiga mstari cini ya maneno juu ya kuonyesha maneno yalioandikwa zamani kwa kuiingiza ndani ya kijiti.
fra dépouillement (n.m.)
Lecture annotée d'un corpus textuel en soulignant les termes repérés et en marquant leur contexte en vue de la consignation sur fiches.
ful hiño kelme (ngol.) [AO – SN]
Janngugol winndannde tawa ina maantina kelme ɗe ɓuri heen suɓaade ɗee, seedtina ɗo yiyi-ɗe ɗoo mbele ina waawa winnditoyaade-ɗe e ɗereeji mooftirɗi.
lin bopɔni ndobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Botángi makomí na bobimisi lilobapɛ́ mpé bolakisi nzíngánzíngá ya yangó zambí na bosálísi físi.
man nyènawolomali [AO – ML]
man wolomali [AO – ML]
man sènsènni [AO – ML]
Ka masala bakolo kalan k'a sènsèn, walasa ka weletògòw ni laminiw latòmòn k'u don weletògòsèbènnin kònò.
eng term extraction
eng scanning for terms
The careful reading of a corpus and selection of terms, normally with contexts, for recording on a terminology record.

ushirikiano wenye kuelekea kwa masini ya lugha (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Hali iliotayarisho ya matengenezo mingi inatumia utafutio wa lugha moja kwa kutumia na efomatiki.
fra coopération technolinguistique (n.f.)
Action coordonnée de plusieurs organismes qui accomplissent des recherches linguistiques communes en utilisant des ressources informatiques.
ful gollondiral fii ɓamtugol ɗemɗe (ngal.) [AO – SN]
Dental fii ɓamtal ɗemɗe e geɗe enformatik.
TESKO : CTA ko eɓɓo gollondiral fii ɓamtugol ɗemɗe Afrik.
lin boyókani boyékoli maloba na masíni (nkó.) [AC – CD]
Misálá mya mangómbá maíké mpɔ ya boyékoli maloba na nzelá ya efomatíki.
BOKÉNGI : CTA ezalí boyókani boyékoli maloba na masíni bwa ekólo Kanadá na bikólo bya Afríka.
man infòrimatiki ni kankodònniya jèkabaara [AO – ML]
Jèkulu damadòw jèlen k'u seko ni dònko fara nyògòn kan ka kankodònniya baaraw kè ni infòrimatiki minanw ye.
eng technolinguistic cooperation
The concerted action of several organizations working on joint linguistic projects using computer resources.

utambulisho wa maneno mapya (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Jambo la kuumba na kutumia maneno mapya katika lugha fulani.
fra néologie (n.f.)
Processus de création ou d'introduction de nouveaux mots ou de sens nouveaux de mots déjà existants.
ful helmere hettaande (nde.) [AO – SN]
ful tafo kelme (ngo.) [AO – SN]
Laawol mahrugol walla naatnugol kelme kese walaa maanaaji kesi e nder kelme goodaaɗe.
TESKO : Pulaar na mari peeje keewɗe fii tafngo kelme.
lin likelami sika (nkó.) [AC – CD]
Nzelá ya bokeli tǒ bokɔ́tisi maloba ma sika tǒ mpé bobóngoli ntína ya maloba ma kala.
man danyèkurakodònni [AO – ML]
man danyèkurakalan [AO – ML]
Danyè ni fòcogo kuraw labangeni kan na (Baara nin senfè, an ye weletògò kura caman labange, iko kuma filè weletògò min kan : « danyèkurakodònni ».
eng neology
The coining or introduction of new words or new meanings for established words.

utaratibu kwa muda (jina) [AC – CD] => mpango kwa muda (jina) [AC – CD]

utungaji wa maneno (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Maengezeko ya uumbaji wa vitu vipya vya maneno.
fra formation des termes (n.f.)
Processus de création des nouvelles entités lexicales.
ful mahgol kelme (ngol.) [AO – SN]
Laawol ɗo rewetee so kelme kese ina kettee.
lin ekela-malobapɛ́ (nkó.) [AC – CD]
Nzelá ya bokeli maloba ma sika.
man weletògò labangeli [AO – ML]
Sira ni fèèrè minw ka kan ka matarafa weletògò kuraw labènni na.
eng term formation
The creation process of new lexical entities.

utungo wa kamusi (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Kazi ya kuhesabu na ufundi wa maneno ya lugha na uandiko wa kamusi.
fra lexicographie (n.f.)
Activité qui vise au recensement et étude des mots d'une langue et à l'élaboration de dictionnaires.
ful caggitorgal (ngal.) [AO – SN]
Gollal pawingal e roɓindo e witto kelme ngam peewnugol duttorɗe.
lin zébi-bago (nkó.) [AC – CD]
Misálá mya bokeli bago.
man danyèkosèbènni [AO – ML]
Kankodònni bolofara min nyèsinnen bè danyègafew labènni ma.
eng lexicography
The branch of linguistics that studies the meaning, evolution and function of the vocabulary units of a language for the purpose of compiling dictionaries.

utungo wa misemwa fulani (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Sambamba ya mashauri ya kupendelea ao ya kutunga ya umoja wa neno na majina, vifumishi ao tendo.
fra phraséologie (n.f.)
Ensemble des combinaisons préférentielles ou exclusives d'une unité terminologique avec des substantifs, des adjectifs ou des verbes.
ful njuɓɓudi konngol (ndi.) [AO – SN]
Denndaangal yuɓɓo kelme denndinɗe inɗe, sifaa e gollal.
lin lisakolisa (nkó.) [AC – CD]
Ndéngé ya botongi lilobapɛ́ na kómbó, libakemi tǒ likelelo.
man fòsen dorokolen [AO – ML]
man kumasen dorokolen [AO – ML]
Danyè, fòsen damadòw (tògò, mankutulan, wale…) jèlen ka sigi nyògònfè ka weletògò bange, ka kè weletògò kelen ye, iko : halalaya taamaseere, danyè dorokolen.
eng phraseology
The set of expressions surrounding terms in discourse, including the nouns, verbs, and adjectives commonly co-occurring with a term.

uumbaji (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
  Maongezeko ya maneno mbili ao nyingi kwa uambatanisho wa kuweka neno moja ao maneno nyingi nyuma ya ingine.
fra composition (n.f.)
Mode de création d'un mot par juxtaposition de deux ou plusieurs autres mots.
NOTA : Par exemple, « lave-vitre ».
ful tafngo kelme (ngo.) [AO – SN]
Fannu kettugol helmere tawa jokkondiri ko kelme ɗiɗi walla keewɗe goɗɗe.
TESKO : laana + njoorndi = laana-njoorndi, war + hoore = war-hoore.
lin litonga-liloba (nkó.) [AC – CD]
Loléngé la bokeli liloba lyɔ́kɔ́ na bosangisi bwa maloba mábalé to mayíke. Ndakisa : Nganga + Nzámbe = Nganga-nzámbe.
man dorokoli [AO – ML]
Ka danyè fila walima danyè caman sèbèn ka nòrò nyògònna, walasa ka danyè kura labange, iko « walenyumandònbali » => « wale » + « nyuman » + « dòn » + « bali ».
eng composition
The process of creating new words by joining established words, affixes, or combining forms.
NOTE: For example, "cyberspace."

Top of Page

W

wazo (jina) [AC – CD]

Chini ya sura inaandikwa usawa na ufasiri vyenye kuitikwa ndani ya kila lugha.
Alama ya lugha Sawa yake
swa arifa (jina) [AC – CD]
Uwazo wenye kufanyiwa alama ya kuonyesha kitu kimoja ao mkusanyo wa vitu vyenye kuonekana na vingine havyonekana vyenye kuwa ndani ya cheo kimoja.
fra concept (n.m.)
fra notion (n.f.)
Unité de connaissance constituée par abstraction à partir de traits ou propriétés communs à une classe d'objets, de relations ou d'entités.
ful konngol (ngol.) [AO – SN]
ful huunde (nde.) [AO – SN]
Geɗel ganndiraangel to bannge hakkile ko renndi won e sifaaji walla ko jokkondiri walla ko askinirtee e leƴƴi.
TESKO : « pulaagu » ko konngol cifitoongol kala fannuuji nguurndam fulɓe, koɗki maɓɓe, pine maɓɓe, nguura maɓɓe ekn.
lin liyébi (nkó.) [AC – CD]
lin likanisi (nkó.) [AC – CD]
Likanisi likotálisa na bilembo lolénge mpé ezalela ya bilɔ́kɔ bikokí kokɔ́tɔ o molɔngɔ́ mɔ́kɔ.
man sindijukuru [AO – ML]
man sindiju [AO – ML]
Dònniya kisè min sawura ni sindi bè sòrò fèn kulu kelen walima minan kulu kelen na; kulu taamasyèn min bè kulu kònòfèn kelenkelenna bèè la.
eng concept
A unit of knowledge abstracted from a set of characteristics attributed to a class of objects, relations or entities.